Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Przedstawiciele Rzecznika Praw Obywatelskich wzięli udział w szczycie ombudsmanów Grupy Wyszehradzkiej (V4), który odbywał się w Brnie w dniach 14-16 października 2026 r. Gospodarzem spotkania w tym roku była Eva Kostolanská, Publiczny Obrońca Praw Czech.

Podczas szczytu odbyły się sesje robocze, podczas których dyskutowano o m.in. wykorzystaniu sztucznej inteligencji w pracy ombudsmanów, planowaniu strategicznemu i wyznaczaniu priorytetów instytucjonalnych oraz zagadnieniach związanych z ochroną zdrowia psychicznego.

Spotkanie było okazją do wymiany doświadczeń między instytucjami ombudsmańskimi państw Grupy Wyszehradzkiej oraz do dyskusji o wyzwaniach związanych z ochroną praw człowieka i praw obywatelskich w zmieniających się warunkach społecznych i technologicznych.

Rzecznika Praw Obywatelskich na szczycie reprezentowali: główny koordynator do spraw rozwoju i współpracy strategicznej Michał Szwast, naczelnik Wydziału Prawa Administracyjnego i Ochrony Zdrowia w BRPO Joanna Koczorowska, Inspektor Ochrony Danych Osobowych Beata Dąbrowska-Daciów oraz dyrektor Zespołu Kontaktów z Mediami i Komunikacji Społecznej Monika Okrasa.

Wykorzystanie sztucznej inteligencji w działalności instytucji ombudsmańskich

Podczas panelu poświęconego wykorzystaniu sztucznej inteligencji w działalności instytucji ombudsmańskich inspektor Beata Dąbrowska-Daciów przedstawiła doświadczenia Biura RPO związane zarówno z oceną wpływu systemów AI na prawa i wolności człowieka, jak i z odpowiedzialnym wdrażaniem takich narzędzi w pracy instytucji.

Wskazała na działania RPO dotyczące ochrony prywatności, danych osobowych i przeciwdziałania dyskryminacji algorytmicznej, a także omówiła przyjęte w Biurze zasady zarządzania systemami AI.
Podkreśliła, że wykorzystanie sztucznej inteligencji powinno zawsze pozostawać pod nadzorem człowieka i respektować standardy ochrony praw podstawowych.

Planowanie strategiczne i promowanie priorytetów instytucjonalnych

Podczas sesji poświęconej planowaniu strategicznemu i promowaniu priorytetów instytucjonalnych główny koordynator Michał Szwast przedstawił doświadczenia Biura RPO związane z zarządzaniem bardzo dużą liczbą spraw wpływających od obywateli przy ograniczonych zasobach organizacyjnych.

Omówił szeroki mandat polskiego Rzecznika, obejmujący zarówno rozpatrywanie skarg dotyczących naruszeń praw i wolności człowieka, jak i wykonywanie dodatkowych zadań wynikających z prawa międzynarodowego i unijnego, w tym funkcji Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur, organu ds. równego traktowania czy centralnego organu ds. ochrony sygnalistów.

Wskazał także na znaczenie specjalizacji zespołów merytorycznych, działań systemowych oraz litygacji strategicznej w skutecznej ochronie praw obywateli.

Następnie Monika Okrasa przedstawiła doświadczenia Biura RPO w zakresie komunikacji społecznej. Zwróciła uwagę, że skuteczna komunikacja jest jednym z warunków realnego oddziaływania instytucji ombudsmana i zwiększania społecznej świadomości praw człowieka.

Omówiła działania prowadzone przez Biuro RPO za pośrednictwem strony internetowej, mediów społecznościowych, inicjatyw edukacyjnych oraz współpracy z mediami. Podkreśliła znaczenie prostego i zrozumiałego języka, korzystania z różnorodnych kanałów komunikacji oraz konsekwentnego prezentowania najważniejszych priorytetów instytucji.

Zdrowie psychiczne jako zagadnienie przekrojowe w pracy instytucji ombudsmańskich

Podczas panelu poświęconego zdrowiu psychicznemu naczelnik Joanna Koczorowska przedstawiła działania Rzecznika na rzecz ochrony praw osób doświadczających kryzysów psychicznych. Podkreśliła, że zdrowie psychiczne jest zagadnieniem przekrojowym, obecnym w wielu obszarach ochrony praw człowieka, obejmujących m.in. prawo do ochrony zdrowia, wolności osobistej, życia rodzinnego czy równego traktowania.

Zwróciła uwagę na problem stygmatyzacji osób z doświadczeniem kryzysu psychicznego oraz znaczenie wzmacniania ich autonomii i prawa do samostanowienia.

Przedstawicielka Biura RPO omówiła również działania dotyczące monitorowania przymusowych hospitalizacji psychiatrycznych, dostępu do opieki psychiatrycznej oraz reformy psychiatrii środowiskowej. Wskazała na rolę Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur w kontrolowaniu warunków panujących w szpitalach psychiatrycznych i innych placówkach opiekuńczych.

Podkreśliła, że z perspektywy Rzecznika zdrowie psychiczne powinno być postrzegane nie tylko jako kwestia medyczna, lecz także jako istotny element ochrony praw człowieka i godności każdej osoby.

O szczycie

Spotkania ombudsmanów państw V4 organizowane są regularnie od 2004 r. Stanowią praktyczną formę pogłębiania współpracy i okazję do wypracowania rozwiązań najważniejszych problemów z bieżącej działalności urzędów ombudsmana z naszego regionu. Ubiegłoroczny szczyt ombudsmanów państw V4 odbył się w węgierskim Debreczynie. Gospodarzem szczytu w 2023 r. był polski Rzecznik Praw Obywatelskich.