Prawidłowo przeszczepić na grunt krajowy wytyczne orzecznictwa TSUE. Stanowisko RPO ws pytań „frankowych” Pierwszej Prezes SN

Data:
  • Konieczne jest  prawidłowe przeszczepienie na grunt krajowy wytycznych wypływających z orzecznictwa TSUE
  • Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Sądowi Najwyższemu stanowisko w sprawie III CZP 11/21
  • Zdaniem Rzecznika SN powinien też rozważyć wyłączenie od orzekania nieprawidłowo obsadzonych członków Izby Cywilnej

Szersza wypowiedź Sądu Najwyższego w sprawie kredytów frankowych jest niezwykle potrzebna. W ostatnich latach RPO podejmował intensywne działania dotyczące licznych toczących się sporów sądowych na tle umów frankowych, które ujawniły, że jednym z podstawowych problemów jest nieprawidłowe stosowanie przez sądy prawa Unii Europejskiej (przepisów dyrektywy 93/13).

Rozstrzygnięcie SN będzie natomiast dokonywane w obszarze, który w dużym stopniu został już zagospodarowany przez orzecznictwo TSUE na tle dyrektywy 93/13. Z tego powodu uwagi Rzecznika skupiają się na unijnym aspekcie rozstrzygnięcia.

Rzecznik przedstawia sformułowane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wytyczne wskazujące granice swobody orzeczniczej, jaka pozostała sądom polskim oraz skutki, jakie - zgodnie z orzecznictwem TSUE - mają wywołać krajowe rozstrzygnięcia sądowe.

Biorąc pod uwagę związanie sądów krajowych orzecznictwem TSUE, nie można jednak pominąć potencjalnych skutków, jakie mogą pojawić się na tle rozstrzygnięcia składu całej Izby Cywilnej, w związku z jej częściowym nieprawidłowym obsadzeniem. Stanowisko przedstawione przez Rzecznika obejmuje więc dwie części.

Pierwsza odnosi się do kwestii związanych ze statusem sędziów biorących udział w rozstrzygnięciu i skutków, jakie będzie rodziło to dla przyszłej uchwały. Sąd Najwyższy - a w jego ramach Izba Cywilna - należy do systemu krajowych środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii. Zgodnie z unijną zasadą skutecznej ochrony sądowej, wyrażoną w art. 19 ust. 1 akapit 2 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), Izba Cywilna SN musi odpowiadać wymogom tej zasady.

SN orzekający w pełnym składzie Izby Cywilnej, ze względu na wadliwe powołanie części jej składu, nie odpowiada dwu konstytutywnym kryteriom „sądu” w rozumieniu zasady skutecznej ochrony sądowej: ustanowienia na mocy ustawy oraz niezależności, niezawisłości i bezstronności. Niespełnienie tych wymogów, łącznie lub nawet samodzielnie, wystarczy do uznania, że Izba Cywilna SN w pełnym składzie nie jest uprawniona do orzekania w sprawach z elementem unijnym.

Druga część stanowiska koncentruje się na aspekcie europejskim analizowanych zagadnień materialnoprawnych. Rzecznik przedstawia w niej wnioski wypływające z orzecznictwa TSUE, które determinują zakres swobody orzeczniczej SN i powinny zostać uwzględnione  w podejmowanej uchwale.

RPO podkreślił, że w świetle orzecznictwa TSUE nie istnieje obecnie na tle prawa polskiego możliwość zastąpienia abuzywnej klauzuli przeliczeniowej przepisem prawa. Stanowisko omawia standard ochrony konsumenta, jaki powinien zostać uwzględniony podczas rozstrzygania na tle prawa krajowego o skutkach eliminacji klauzul przeliczeniowych z kredytów indeksowanych i denominowanych.

Przedstawił stanowisko Trybunału, które należy uwzględnić przy rozliczaniu świadczeń stron w przypadku upadku umowy. Zwrócił uwagę na minimalne wymogi, spełnienia jakich wymaga – w kwestii przedawnienia roszczeń – od polskiego systemu prawo unijne, podkreślając, że pozostawiają one obecnie niewielki zakres swobody sądom krajowym.

Rzecznik stanął ponadto na stanowisku, że w razie upadku umowy kredytowej jakiekolwiek roszczenia przewyższające wysokość świadczonej kwoty kredytu (np. roszczenia banku o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału) powinny zostać uznane za niedopuszczalne w świetle prewencyjnego celu dyrektywy 93/13, jak również standardu ochrony konsumenta, którego dyrektywa wymaga.

(pełna treść stanowiska w załączniku poniżej)

 V.510.66.2021

Załączniki:

Autor informacji: Dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego
Data publikacji: 2021-06-28 11:16:37
Osoba udostępniająca: Łukasz Starzewski