Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie problemów osób z niepełnosprawnościami, ubiegających się o dofinansowanie udziału w turnusie rehabilitacyjnym ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Mimo że zasady przyznawania dofinansowania wydają się co do zasady jasne, co roku do RPO wpływają skargi obywateli na sposób rozpoznawania takich spraw. Wątpliwości budzą głównie dwie kwestie: 

• forma prawna informacji o sposobie rozpatrzenia wniosku o dofinansowanie i możliwość zaskarżenia takiego działania organu,
• wprowadzanie przez organy dodatkowych warunków podziału środków przeznaczonych na ten cel.

Zgodnie z przepisami powiatowe centrum pomocy rodzinie w 7 dni od dnia rozpatrzenia wniosku ma powiadomić wnioskodawcę o o sposobie jego rozpatrzenia. Wątpliwości organów i obywateli budzi kwestia, jaką formę przybiera informacja o wysokości przyznanego dofinansowania lub nieprzyznaniu dofinansowania.  W opinii Rzecznika ma ona charakter decyzji administracyjnej. Dlatego pogłębionej analizy wymaga modyfikacja przyznawania dofinansowania poprzez precyzyjne wskazanie, że rozpatrzenie wniosku polega na wydaniu decyzji.

Kolejną kwestią budzącą wątpliwości RPO jest wprowadzanie przez samorządy dodatkowych – w stosunku do rozporządzenia o turnusach rehabilitacyjnych – warunków przyznania dofinansowania. Modyfikacje przyjmują najczęściej formę zarządzeń dyrektora organu samorządu lub uchwały samorządowego organu kolegialnego i są wprowadzane aktami wewnętrznie obowiązującymi lub aktami prawa miejscowego. Praktyka ta budzi zdecydowany sprzeciw.

RPO zdaje sobie sprawę, że środki na takie wsparcie  są ograniczone. Niemniej istotne jest, aby ich rozdział był sprawiedliwy, nie prowadził do dyskryminacji i opierał się na właściwych uregulowaniach z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

W jednej ze spraw prowadzonych w BRPO powiatowe centrum pomocy rodzinie ustaliło zasadę, że dofinansowanie otrzymają tylko osoby z niepełnosprawnością w wieku do 16 lat oraz w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące, bez względu na stopień niepełnosprawności – z wyłączeniem osób z niepełnosprawnością, które mają orzeczenia o zaliczeniu do znacznego i do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo równoważne.

Tymczasem prawodawca wskazał cztery kategorie osób z pierwszeństwem uzyskania dofinansowania, nie wyróżnił jednak w ramach tego katalogu żadnej z tych grup. Nieprawidłowa jest zatem praktyka, gdy przy rozdziale środków przyjmowane są kryteria promujące jedną konkretną grupę. Uniemożliwia to pozostałym osobom uprawnionym do wsparcia skorzystanie z niego nawet przez 5 kolejnych lat. Takie działania samorządy podejmują wobec niewystarczających środków.

WSA w Gliwicach 16 listopada 2017 r. uznał, iż pogląd, że brak dostatecznych środków stanowi wystarczającą podstawę do odmowy dofinansowania, jest sprzeczny z § 6 ust. 3 rozporządzenia o turnusach rehabilitacyjnych. W wyroku WSA w Gdańsku z 15 stycznia 2020 r. wskazano zaś, że prawidłowa wykładnia § 6 ust. 3 rozporządzenia o turnusach rehabilitacyjnych nie zakłada, że uprawnia on organy do całkowitej odmowy wnioskodawcy spełniającemu wszystkie kryteria. W ocenie sądu przepis pozwala jedynie – i to tylko w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu – na dwa ograniczenia w przyznaniu dofinansowania: albo w zakresie wysokości świadczenia (nie więcej niż o 20%), albo jego częstotliwości (raz na dwa lata).

Dlatego RPO apeluje o rozważenie przeznaczenia większych środków na ten cel. Marcin Wiącek prosi ministrę Agnieszkę Dziemianowicz-Bąk o stanowisko i informację o planowanych działaniach w celu zapewnienia dostępności dofinansowania udziału w turnusie rehabilitacyjnym dla osób z niepełnosprawnościami, z uwzględnieniem odpowiednich gwarancji prawno-organizacyjnych. 

XI.7061.30.2025