Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk przedstawił Ministerstwu Sprawiedliwości opinię do projektu nowelizacji Kodeksu postępowania karnego (UD390)
• Opiniowany projekt zasługuje na pozytywną ocenę, jeśli chodzi o zasadniczy kierunek zmian, czyli przyznanie organizacji społecznej prawa do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Jednocześnie ZRPO zwraca uwagę na sześć kwestii szczegółowych
• AKTUALIZACJA 16.07.2026: MS przedstawiło swe stanowisko, na które odpowiedział RPO (w załącznikach)
• AKTUALIZACJA 14.10.2026: RPO przekazał MS kolejne stanowisko do projektu. Pozytywnie ocenił uwzględnienie części wcześniejszych postulatów, jednocześnie zaproponował dalsze zmiany mające pełniej zabezpieczyć interesy pokrzywdzonych, doprecyzować uprawnienia organizacji społecznych oraz wzmocnić system pouczeń procesowych
• MS odpowiedziało, że zasadnicze postulaty RPO zostały uwzględnione w nowej wersji projektu. Nie podzieliło jednak części propozycji dotyczących m.in. dodatkowych odesłań w Kpk, sposobu wyrażania zgody przez pokrzywdzonego oraz rozszerzenia obowiązków informacyjnych, uznając je za zbędne lub mogące komplikować postępowanie (oba pisma w załącznikach poniżej)

Po pierwsze, uprawnienie to nie zostało powiązane z działalnością statutową danej organizacji, ale wyłącznie ze złożeniem zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa.

Po drugie, organizacja społeczna powinna działać w interesie społecznym, ale związanym z konkretną sprawą. Celowe byłoby powiązanie prawa do zażalenia z celami statutowymi oraz potrzebą wykazania ochrony interesu społecznego w konkretnej sprawie. 

Po trzecie, projekt nie bierze pod uwagę sytuacji, gdy interes żadnej ze stron postępowania przygotowawczego, a zwłaszcza pokrzywdzonego, nie jest zbieżny z interesem organizacji społecznej. Może być ona zainteresowana dalszym prowadzeniem sprawy z uwagi na jej znaczenie społeczne lub medialne, podczas gdy osoba pokrzywdzona może nie chcieć kontynuowania postępowania.

Po czwarte, zgoda pokrzywdzonego w odniesieniu do uprawnienia organizacji społecznej do zażalenia ma istotne znaczenie z perspektywy art. 306 § 1b k.p.k. Zgodnie z nim „uprawnionym do złożenia zażalenia (...) przysługuje prawo przejrzenia akt". Mogą jednak w nich znajdować się informacje o wysokim stopniu wrażliwości. O ile w interesie społecznym leży przeciwdziałanie przemocy seksualnej i domowej oraz oportunizmowi organów ścigania, o tyle dążenie to nie może być realizowane wbrew woli pokrzywdzonego. Celowe wydaje się zatem uzależnienie uprawnienia organizacji społecznej od jego zgody.

Po piąte, projektowane przepisy nie odnoszą się do problemu ochrony danych osobowych znajdujących się w aktach postępowania.

Po szóste, ani projekt, ani jego uzasadnienie nie odnoszą się do rozpowszechniania informacji z postępowania. Formularz pouczenia powinien być zatem uzupełniony o informację o odpowiedzialności karnej za przestępstwo z art. 241 k.k., a także o wskazanie, że dostęp do akt nie oznacza możliwości wykorzystania informacji z nich np. do działań promocyjnych, medialnych czy wizerunkowych.

Podsumowując, kierunek i cele projektu są słuszne, ale wymaga on doprecyzowania i odpowiedniego wyważenia pomiędzy
interesem publicznym, interesem organizacji społecznych oraz interesem indywidualnym stron postępowania przygotowawczego.

II.511.496.2026