Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do postępowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie ze skarg dziewięciorga asesorów na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Sądu Okręgowego we Wrocławiu lub Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu (sygn. akt VI SA/WA 729/26, 730/26, 731/26, 732/26, 733/26, 734/26, 735/26, 736/26, 737/26).
• Ponadto RPO przystąpił do postępowania tegoż WSA ze skargi na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Elblągu (sygn. VI SA/Wa 823/26)
• 22 lipca 2026 r. WSA w Warszawie odrzucił jedną ze skarg
• AKTUALIZACJA 07.08.2026: RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienie WSA z 22 lipca br. odrzucające skargę sędzi Sądu Rejonowego na odmowę Prezydenta RP jej awansu na sędziego Sądu Okręgowego
• Rzecznikowi znane jest dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, że kontrola sądowa postanowień Prezydenta RP o odmowie powołania sędziego jest wykluczona. W ocenie RPO istnieją jednak istotne okoliczności uzasadniające poddanie rewizji dotychczasowej linii orzeczniczej (pismo procesowe w załączniku)

W pismach procesowych RPO Marcin Wiącek podkreśla, że znane mu jest dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym kontrola sądowa postanowień Prezydenta RP o odmowie powołania sędziego jest wykluczona. Ostatnio zapadł jednak wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 21 maja 2026 r. w sprawie Sobczyńska i inni przeciw Polsce. 

Uwzględniając skargę asesorów na odmowę powołania, ETPC stwierdził naruszenie przez Polskę art. 6 europejskiej Konwencji Praw Człowieka, który gwarantuje prawo dostępu do sądu w sprawach związanych z dochodzeniem praw podmiotowych wynikających z prawa krajowego. Powodem uwzględnienia skargi było to, że Prezydent RP nie podał uzasadnienia, a sądy administracyjne odmówiły rozpoznania skarg.

Trybunał zwrócił uwagę, że asesorzy spełnili minimalne wymagania ustawowe i zostali zweryfikowani zgodnie z ówczesną procedurą przez różne organy z Krajową Radą Sądownictwa na czele. Mogli więc mieć uzasadnione i rozsądne oczekiwanie, że ich wnioski zostaną należycie rozważone, poddane transparentnej i obiektywnej ocenie pozbawionej znamion arbitralności.

To istotna okoliczność, która wymaga uwzględnienia. Z wyroku ETPC płyną co najmniej dwa wymogi proceduralne, których istnienie wcześniej było sporne, tj. ciążący na Prezydencie RP obowiązek uzasadnienia odmowy powołania sędziego oraz ciążący na sądach obowiązek skontrolowania takiej odmowy pod kątem jej zgodności z prawem.

Konieczne jest zatem merytoryczne ustosunkowanie się sądów administracyjnych do wykładni art. 6 EKPC przyjętej w wyroku ETPC. Rzecznik zwraca uwagę przede wszystkim na dwie okoliczności.

Po pierwsze, żaden przepis Konstytucji RP wprost nie formułuje zakazu kontroli aktów urzędowych Prezydenta RP, w tym aktów wydanych w ramach tzw. prerogatyw. Konstytucja RP wprost gwarantuje zaś prawo dostępu do sądu (art. 45 ust. 1) oraz zabrania zamykania drogi sądowej w sprawach dotyczących praw i wolności (art. 77 ust. 2), w tym prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60).

Po drugie, przepisy Konstytucji RP powinny być interpretowane w sposób przyjazny prawu międzynarodowemu. Zwłaszcza w dziedzinie praw człowieka istnieje bliski związek między Konstytucją RP a Konwencją Praw Człowieka i innymi traktatami gwarantującymi obywatelom prawa podmiotowe. To uzasadnia interpretację Konstytucji RP w sposób uwzględniający – w miarę możliwości – normy wynikające z EKPC i innych traktatów międzynarodowych. 

Do 2026 r. nie było wiążących Polskę wyroków trybunałów europejskich, z których wynikałby w sposób tak jednoznaczny obowiązek zapewnienia kontroli sądowej postanowień Prezydenta RP w przedmiocie odmowy powołania na urząd sędziego. Okoliczność ta wymaga niewątpliwie uwzględnienia w niniejszej sprawie - podkreśla Rzecznik w piśmie procesowym (szczegóły w załączniku).

Skarga kasacyjna RPO

W skardze kasacyjnej RPO zarzuca postanowieniu WSA w Warszawie z 22 lipca 2026 r. (sygn. akt VI SA/Wa 729/26) w sprawie ze skargi sędzi Sądu Rejonowego na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r.

1. naruszenie przepisów postępowania:

• art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 60 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez błędne uznanie, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi na postanowienie Prezydenta RP o odmowie powołania na urząd sędziego;
• art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez błędne uznanie, że postanowienie Prezydenta RP o odmowie powołania na urząd sędziego nie może zostać uznane za decyzję administracyjną;
• z ostrożności procesowej, na wypadek uznania, że postanowienie Prezydenta RP nie jest decyzją administracyjną – art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przez błędne uznanie, że postanowienie Prezydenta RP o odmowie powołania na urząd sędziego nie może zostać uznane za inny niż decyzja administracyjna akt lub czynność z zakresu administracji publicznej

– wszystkie uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowały odrzuceniem skargi, w wyniku czego skarżącą pozbawiono jakiejkolwiek drogi do zaskarżenia postanowienia Prezydenta RP;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 179 i art. 144 ust. 3 pkt 17 w zw. z art. 7 Konstytucji poprzez błędną wykładnię polegającą na zaakceptowaniu nieprawidłowego poglądu Prezydenta RP, jakoby był on uprawniony do odmowy powołania na urząd sędziego osoby przedstawionej mu przez Krajową Radę Sądownictwa, i to bez podania uzasadnienia.

RPO wnosi o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz – stosownie do art. 188 p.p.s.a. – rozpoznanie skargi sędzi, uchylenie postanowienia Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. nr 1130.68.2025 w pkt 32 i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania;
   ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego, o:
2. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania.

Omówienie argumentacji skargi  RPO

RPO zwraca uwagę na dwie kwestie.

Po pierwsze, odnotowania wymaga, że droga dojścia do zawodu sędziego jest wieloetapowa i wymagająca. Przed tym, jak uchwała KRS trafi do Prezydenta, wiedza i kompetencje osób ubiegających się o urząd sędziego są wcześniej wielokrotnie weryfikowane przez uprawnione organy. Obecnie, od sędziego sądu powszechnego – co do zasady – wymaga się:

1. ukończenia wyższych studiów prawniczych (trwających zasadniczo 5 lat) i uzyskania tytułu zawodowego magistra,
2. następnie uzyskania pozytywnego wyniku z dwuetapowego egzaminu wstępnego na aplikację sędziowską przeprowadzanego przez komisję konkursową, której skład regulowany jest ustawowo,
3. odbycia aplikacji sędziowskiej trwającej 36 miesięcy, w tym uzyskania pozytywnych ocen ze wszystkich sprawdzianów i praktyk objętych programem aplikacji;
4. uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu sędziowskiego, składającego się z części pisemnej i ustnej, przeprowadzanego przez komisję egzaminacyjną o składzie określonym ustawowo;
5. odbycia asesury, pełniąc obowiązki sędziego co najmniej przez okres 3 lat.

Dopiero spełnienie tych wymagań umożliwia ubieganie się o urząd sędziego, co także jest procedurą złożoną. Obecnie obowiązujące przepisy przewidują także ścieżkę dojścia do zawodu dla osób po aplikacji uzupełniającej sędziowskiej, a także alternatywne drogi dojścia do zawodu, które także mają charakter wieloetapowy i wymagający.

Podobne stwierdzenie odnieść można do osób ubiegających się o powołanie na urząd sędziego, którzy kształcenie odbyli w czasie, gdy obowiązywał inny model dojścia do zawodu – tak, jak to miało miejsce w sytuacji skarżącej, która po ukończeniu studiów odbyła aplikację sądową etatową zakończoną egzaminem sędziowskim, a następnie pracowała jako asystent sędziego.

Po drugie, RPO dostrzega, że modyfikacja sposobu wyboru tzw. sędziowskich członków Krajowej Rady Sądownictwa na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, pozostaje w sprzeczności z art. 186 ust. 1 Konstytucji RP i wpłynęła na nadmiernie uzależnienie tego organu od władzy ustawodawczej i wykonawczej, co może negatywnie rzutować na niezawisłość powołanych za jej rekomendacją sędziów.

Znajduje to potwierdzenie zarówno w orzecznictwie sądów krajowych   jak i europejskich.

Powyższe okoliczności dotyczące problemu o charakterze systemowym pozostają jednak bez wpływu na wymóg uzasadnienia odmowy powołania sędziego oraz zapewnienia kontroli sądowej wynikające z wyroku ETPC w sprawie Sobczyńska. Sama wadliwość procedury nominacyjnej wynikająca z udziału w niej KRS o składzie niezgodnym w wymogami Konstytucji, nie może stanowić argumentu przemawiającego za brakiem obowiązku uzasadniania decyzji o odmowie powołania oraz niedopuszczalnością drogi odwoławczej, gwarantującej osobie ubiegającej się o stanowisko sędziowskie możliwość poddania kontroli sądowej negatywnej decyzji Prezydenta RP.

Podsumowując: w ocenie RPO postanowienie WSA powinno zostać uchylone, bo:

• odrzuciło skargę na postanowienie Prezydenta RP, ograniczając się do powtórzenia poglądów z dotychczasowej linii orzeczniczej bez należytego rozważania nowych argumentów podniesionych przez skarżącą i przez RPO;
• nie uwzględniło należycie nowej, istotnej okoliczności, jaką jest wyrok ETPC z 21 maja 2026 r. w sprawie Sobczyńska i inni v. Polska, z którego wynikają dwa wymogi proceduralne, dotychczas sporne, tj. ciążący na Prezydencie RP obowiązek uzasadnienia odmowy powołania sędziego oraz ciążący na sądach obowiązek skontrolowania takiej odmowy pod kątem jej zgodności z prawem;
• pomija istotę problemu, jaką jest to, czy Prezydent RP może na zasadzie całkowitej dowolności decydować o tym, kto będzie sprawował wymiar sprawiedliwości w imieniu Państwa Polskiego, dobierając kryteria wyboru w oderwaniu od przepisów prawa, bez podania uzasadnienia i bez kontroli sądowej, co byłoby równoznaczne ze zwolnieniem Prezydenta z przestrzegania art. 60 Konstytucji;
• nie dostrzega, że niemożliwe jest ustalenie, czy Prezydent kieruje się przy powoływaniu sędziów "jednakowymi zasadami" w rozumieniu art. 60 Konstytucji, jeśli jego rozstrzygnięcia o odmowie powołania nie zawierają żadnego uzasadnienia;
• wykluczyło możliwość kwalifikowania postanowienia Prezydenta RP jako aktu administracyjnego, mimo że pochodzi ono od organu władzy publicznej, występującego w roli organu administracji w znaczeniu funkcjonalnym, ma podwójnie konkretny charakter i rozstrzyga władczo i jednostronnie o konstytucyjnym prawie kandydata do dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach;
• nietrafnie uznaje, że Prezydent ma kompetencję do odmowy uwzględnienia wniosku KRS o powołanie sędziego, całkowicie pomijając konstytucyjny zakaz domniemywania kompetencji, w świetle którego organowi przysługują tylko uprawnienia wyraźnie wysłowione w tekście przepisu;
• argumenty na rzecz niedopuszczalności kontroli sądowej postanowień Prezydenta RP wymagają ponownej weryfikacji w świetle wyroku ETPC w sprawie Sobczyńska i inni vs. Polska poprzez ich skonfrontowanie z kontrargumentami opierającymi się na art. 60 i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

VII.603.10.2026, VII.603.5.2026