Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich krytycznie odnosi się do zmian prawa, które dopuszczają umieszczanie w strzeżonych ośrodkach cudzoziemskich dzieci bez opieki, ubiegających się o ochronę międzynarodową
• Marcin Wiącek prosi ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego o działania na rzecz praw małoletnich cudzoziemców bez opieki, w tym rozważenie zainicjowania zmian legislacyjnych tak, by zapewnić standardy zgodne z międzynarodowymi normami ochrony dzieci oraz z zasadą najlepszego interesu dziecka

1 stycznia 2026 r. weszła w życie zmiana art. 88a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. Umożliwiła ona umieszczenie w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców małoletniego bez opieki, który złożył wniosek o ochronę międzynarodową w RP. Jest to odejście od dotychczasowych regulacji, które bezwzględnie taką możliwość wykluczały. 

Sam tryb wprowadzenia zmiany budzi poważne wątpliwości legislacyjne. Nie przewidywał jej rządowy projekt przedstawiony Sejmowi 6 sierpnia 2025 r. Zmianę zaproponowano dopiero w formie poprawek po pierwszym czytaniu w komisji 7 października 2025 r. - w efekcie nie poddano jej konsultacjom publicznym i opiniowaniu. Taki tryb podważa przejrzystość procesu legislacyjnego i może być oceniany jako wątpliwy z punktu widzenia standardów prawidłowej legislacji.

Zmiana art. 88a prowadzi do istotnego obniżenia standardu ochrony praw cudzoziemców oraz praw dziecka. Nie odpowiada to szczególnym potrzebom rozwojowym, emocjonalnym i psychologicznym dziecka. Środki izolacyjne mogą prowadzić do pogłębienia negatywnych skutków przymusowej migracji, przemocy lub prześladowań, które często stanowią przyczynę ubiegania się o ochronę międzynarodową. Dopuszczenie detencji takich dzieci jest sprzeczne z zasadą nadrzędności najlepszego interesu dziecka, wyrażoną w art. 72 Konstytucji RP, art. 3 Konwencji o prawach dziecka i art. 24 Karty praw podstawowych UE.

Kwestia detencji małoletnich bez opieki w strzeżonych ośrodkach SG była przedmiotem wspólnego wystąpienia RPO i Rzeczniczki Praw Dziecka do Prezesa Rady Ministrów z 28 października 2024 r. Argumenty tego pisma pozostają aktualne.

Brak możliwości umieszczania takich dzieci w ośrodkach SG stanowił realizację zasady szczególnej ochrony dzieci, która powinna być rozszerzona także na pozostałych małoletnich bez opieki. RPO niezmiennie uważa, że poziom ich ochrony powinien być podwyższony i ujednolicony niezależnie od rodzaju postępowania administracyjnego wobec nich oraz ich wieku.

W uzasadnieniu opisywanej zmiany stwierdzono m.in. że małoletni bez opieki instrumentalnie wykorzystywali procedurę ochrony międzynarodowej, składając wnioski wyłącznie w celu zwolnienia z ośrodka, a następnie samowolnie opuszczali placówki opiekuńczo-wychowawcze. Takie ujęcie problemu przenosi odpowiedzialność za nieskuteczność systemu opieki na dzieci i wprowadza możliwość zastosowania prewencyjnej detencji, opartej na domniemanym ryzyku ich przyszłego zachowania. Reakcją ustawodawcy na takie przypadki powinno być wzmocnienie systemu wsparcia, a nie ograniczanie gwarancji przysługujących takim małoletnim.

RPO Marcin Wiącek zwraca się do ministra o stanowisko oraz o podjęcie działań zmierzających do skutecznego zapewnienia praw małoletnich cudzoziemców bez opieki, w tym rozważenie zainicjowania zmian legislacyjnych w celu zapewnienia standardów zgodnych z międzynarodowymi normami ochrony dzieci oraz zasadą najlepszego interesu dziecka.

ZPM.543.13.2026