Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek przedstawił w rozmowie z redaktorem Przemysławem Szubartowiczem w Polsat News 22 stycznia 2026 r. istotę problemu kryzysu władzy sądowniczej i "neosędziów" w Polsce. Podważanie statusu sędziów powołanych po 2017 roku prowadzi do chaosu procesowego – prokuratorzy i adwokaci kwestionują składy orzekające, co opóźnia rozstrzygnięcia. 

Ostrzegając przed skrajnościami, Marcin Wiącek podkreślił, że z jednej strony błędem jest ignorowanie wyroków trybunałów europejskich, z drugiej – twierdzenie, że tysiące sędziów wydają "nieistniejące" wyroki. Rzecznik zaapelował o "wyważoną ustawę", która naprawi proces powoływania sędziów, zgodnie ze standardami europejskimi, ale jednocześnie uporządkuje sytuację osób już powołanych, aby zapewnić obywatelom pewność prawa.

Reforma Krajowej Rady Sądownictwa

Rzecznik odniósł się do nowego projektu ustawy przygotowywanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
- Uważam, że ten projekt ustawy o Krajowej Radzie Sądowniczej, jaki w tej chwili jest dyskutowany, poza pewnymi kwestiami, o których napisałem w opinii, jest projektem mającym szansę rozwiązać kryzys na przyszłość. I uważam, że dobrze by się stało, gdyby prace nad tym projektem były kontynuowane – powiedział RPO.
Podkreślił, że nie jest to powrót do systemu sprzed 2017 roku, który również budził zastrzeżenia, lecz nowa propozycja mająca szansę na polityczny kompromis.

Prawa człowieka i priorytety na 2026 rok

Rzecznik zaznaczył, że nie ma wolności i praw człowieka bez niezależnych instytucji, przed którymi można dochodzić swoich racji. Bez niezależnych instytucji, przed którymi można przedstawić spór do rozstrzygnięcia, jaki ma obywatel z drugim obywatelem czy też z władzą. Na tym polega demokratyczne państwo prawa.
Marcin Wiącek wskazał, że prawa osób z niepełnosprawnościami wymagają pilnej reformy: odejścia od ubezwłasnowolnienia na rzecz systemu wspieranego podejmowania decyzji oraz wprowadzenia ustawy o asystencji osobistej.
Zaznaczył także, że wyzwaniem dla ochrony praw człowieka jest inwigilacja. Rzecznik Praw Obywatelskich od dawna bije na alarm w sprawie braku kontroli nad służbami specjalnymi. Obecna kontrola sądowa nad podsłuchami jest według RPO pozorna.

Ograniczenia wolności

Rzecznik odniósł się także do współczesnych dylematów dotyczących ograniczeń wolności. Zauważył, że możliwe jest ograniczenie na przykład dostępu dziecka do mediów społecznościowych, argumentując to ochroną dobra dziecka i jego prawidłowego rozwoju. Kolejny przykład to reglamentacja w dostępie do alkoholu. Wolność działalności gospodarczej w tym obszarze spotyka się z licznymi restrykcjami - jest to uzasadnione ochroną zdrowia publicznego. Przykładem jest zakaz reklamy alkoholu. Marcin Wiącek podkreślił, że żadna wolność nie jest absolutna, a rolą Rzecznika jest pilnowanie, by jej ograniczanie było zawsze niezbędne i proporcjonalne.