Biuletyn Informacji Publicznej RPO

RPO: co z sygnalistami w służbach mundurowych i specjalnych? 

Data:
  • Rząd zapowiadał możliwość zapewnienia skutecznej ochrony prawnej sygnalistów w służbach mundurowych i służbach specjalnych, którzy ujawnialiby przypadki torturowania osób zatrzymanych
  • Rzecznik Praw Obywatelskich pyta minister pracy o aktualny etapie prac legislacyjnych w tej sprawie

Jeszcze 16 kwietnia 2018 r. RPO zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o podjęcie działań zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej sygnalistów w służbach mundurowych i służbach specjalnych jako mechanizmu prewencji tortur.  

21 września 2021 r., Mariusz Kamiński jako minister koordynator służb specjalnych poinformował, że możliwość objęcia statusem sygnalisty funkcjonariuszy służb mundurowych i specjalnych zostanie poddana analizie w trakcie prac nad projektem ustawy wdrażającej do polskiego systemu prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. 

Kluczowe w tej kwestii mają być działania i propozycje ministra właściwego do spraw pracy, nie zaś zapisy dotyczące statusu sygnalisty ujęte w projekcie ustawy o jawności życia publicznego. 

Zgodnie z zarządzeniem nr 229 Prezesa Rady Ministrów z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wyznaczenia ministra właściwego do przeprowadzenia prac legislacyjnych mających na celu implementację dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23 października 2019 r. , przeprowadzenie na etapie rządowym prac legislacyjnych mających na celu implementację powyższej dyrektywy, zostało powierzone ministrowi właściwemu do spraw pracy.

Dlatego Marcin Wiącek wystąpił do Marleny Maląg, minister rodziny i polityki społecznej.

Wcześniejsze działania RPO

W 2018 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do premiera o skuteczną ochronę prawną osób ze służb mundurowych i specjalnych, które ujawniałyby przypadki torturowania zatrzymanych.

Funkcjonariusze dziś tego nie zgłaszają, mimo podejrzeń złego traktowania. Dlatego przepisy powinny umożliwiać tzw. sygnalistom ujawnianie tortur bez obawy o bezpieczeństwo i konsekwencje zawodowe

Tortury osób zatrzymanych w Polsce wciąż są problemem. Wymaga on rozwiązań systemowych, m.in. działań edukacyjnych, legislacyjnych i administracyjnych

Sygnalistami (ang. whistleblower) nazwa się osoby ujawniające potencjalne nieprawidłowości godzące w interes społeczny, występujące w ich środowisku pracy lub służby.

RPO działa w Polsce jako Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur - niezależny organ monitorujący sytuację osób pozbawionych wolności. Obowiązek ich ochrony wynika z ratyfikowania przez Polskę Protokołu fakultatywnego do Konwencji ONZ ws. zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (OPCAT). RPO jest zobowiązany do przedstawiania rekomendacji w celu poprawy traktowania osób pozbawionych wolności i zminimalizowania ryzyka tortur.

W Polsce dochodzi do torturowania zatrzymanych

Wyroki sądów pokazują, że w Polsce dochodzi do przypadków torturowania zatrzymanych przez funkcjonariuszy policji (najgłośniejszy przypadek to śmierć Igora Stachowiaka na wrocławskim komisariacie policji w 2016 r.). 

RPO zwrócił się w 2017 r. do Ministra Sprawiedliwości z wystąpieniem, w którym wskazał na potrzebę podjęcia inicjatywy legislacyjnej gwarantującej każdej osobie zatrzymanej jak najszybszy kontakt z obrońcą. W obszernie udokumentowanym wystąpieniu Rzecznik wskazał na przykłady stosowania przez policjantów tortur (w tym wobec nieletnich, świadków i sprawców wykroczeń). Resort nie odpowiedział.

Działania RPO na rzecz sygnalistów

Kwestia zapewnienia odpowiedniej ochrony sygnalistów w służbach była już zgłaszana przez RPO w 2015 r.  premier Ewie Kopacz. Potem Rzecznik pisał w tej sprawie w 2016 r. do premier Beaty Szydło.

W 2017 r. ówczesny minister obrony narodowej Antoni Macierewicz podzielił pogląd RPO, że ochrona prawna sygnalistów w służbach mundurowych jest niewystarczająca. Podkreślił, iż decyzję o zasadach ich ochrony należy podjąć na szczeblu rządowym; powinna ona dotyczyć wszystkich funkcjonariuszy i żołnierzy resortów mundurowych na równych zasadach. MON zwracało też uwagę, że dla zapewnienia realnej i skutecznej ochrony istotna byłaby regulacja o randze ustawowej.

Kwestia ochrony sygnalistów dotyczy wszystkich służb uprawnionych do zatrzymania i pozbawienia ludzi wolności, w tym służb specjalnych. Potencjalnymi sygnalistami mogą być zarówno funkcjonariusze, jak i pracownicy cywilni służb.

KMP.570.1.2018

Załączniki:

Autor informacji: Łukasz Starzewski
Data publikacji: 2021-10-06 14:22:57
Osoba udostępniająca: Łukasz Starzewski
Data: 2021-10-06 16:07:04
Operator: Łukasz Starzewski