Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stanowisko do projektu ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji i niektórych innych ustaw (UC 130)
• Mimo publicznych zapowiedzi kierownictwa MKiDN w projekcie nie znalazły się przepisy mające na celu ograniczenie możliwości wydawania prasy przez jednostki samorządu terytorialnego - podkreśla Marcin Wiącek
• Sprzyjałoby to możliwości realizowania wolności prasy przez media lokalne i zagwarantowaniu obywatelom wysokiego standardu korzystania z wolności pozyskiwania i rozpowszechniania informacji

Stanowisko RPO dotyczy tylko kwestii dopuszczalności wydawania prasy przez samorządy - pozostałe uwagi do projektu będą przedstawione na etapie jego opiniowania w ramach rządowego procesu legislacyjnego.

Podstawową wątpliwość RPO budzi rozdźwięk pomiędzy deklarowanym, i jak się wydaje - pożądanym przez ustawodawcę, standardem legislacyjnym a treścią projektu. Założenia z 30 października 2025 r. przewidywały "zasadnicze ograniczenie możliwości prowadzenia działalności medialnej przez jednostki samorządu terytorialnego". Miały one mieć możliwość wydawania wyłącznie biuletynów informacyjnych, pozbawionych treści publicystycznych i reklam, a zawierających wyłącznie informacje o działalności jednostki z wyraźnym oznaczeniem źródła finansowania. 

Od 2016 r. RPO wielokrotnie zwracał się do MKIDN w związku z negatywnymi skutkami wydawania prasy przez j.s.t. Budzi to wątpliwości wobec obowiązku zagwarantowania wolności działalności prasy i innych środków społecznego przekazu (art. 14 Konstytucji RP), zasady pomocniczości (preambuła Konstytucji RP), wolności pozyskiwania informacji bez ingerencji władz publicznych (art. 54 Konstytucji RP i art. 10 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) oraz wolności działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP). Wątpliwości RPO wynikają z dwóch problemów: systemowego  i strukturalnego.

Po pierwsze: zależność służbowa lub finansowa osób przygotowujących materiały prasowe w mediach podmiotów samorządowych od aktualnych piastunów może wypaczać realizację podstawowych funkcji prasy w demokratycznym społeczeństwie – sprawowania społecznej kontroli nad działaniem władz publicznych i rozpowszechniania informacji bez ich ingerencji. Dopiero funkcjonowanie mediów instytucjonalnie i ekonomicznie niezależnych od władz może zapewnić pełne warunki realizacji wolności pozyskiwania przez obywateli rzetelnej i pluralistycznej informacji.

Po drugie: wydawanie prasy przez j.s.t. wiąże się z zaburzeniem konkurencji na lokalnych rynkach mediów. Samorządy mogą bowiem wydawać tytuły prasowe nawet w całkowitym oderwaniu od zasad rynkowych, z pomocą środków publicznych i przy wsparciu urzędników, którzy tworzą lub redagują ich treści w ramach swych obowiązków. 

J.s.t nie są beneficjentami wolności prasy, wolności wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Choć żaden przepis Konstytucji RP nie zakazuje wprost samorządom wydawania mediów, to konieczna jest jej wykładnia zapewniająca gwarancje wolności prasy po stronie obywateli i społeczeństwa obywatelskiego. To państwo – jako gwarant pluralizmu – musi zapewnić dostęp do bezstronnych i rzetelnych informacji oraz do szerokiego wachlarza opinii i komentarzy, odzwierciedlających różnorodność poglądów politycznych, a także by dziennikarze nie byli ograniczani w przekazywaniu tych informacji i komentarzy.

System publicznych dofinansowań wydaje się zaś prowadzić do jeszcze większego uzależnienia prywatnych tytułów i dziennikarzy lokalnych od organów władzy, w zależności od warunków przyznawania wsparcia. Ma to zasadnicze znaczenie w kontekście trudnej sytuacji ekonomicznej mediów lokalnych w Polsce. 

Dlatego RPO uważa za celowe ponowne rozważenie zasadności ograniczenia możliwości wydawania prasy przez podmioty samorządowe. Sprzyjałoby to możliwości realizowania wolności prasy przez media lokalne i zagwarantowaniu obywatelom wysokiego standardu korzystania z wolności pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 

Marcin Wiącek prosi minister kultury i dziedzictwa narodowego Martę Cienkowską o stanowisko.

VII.564.655.2023