Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęły wnioski wskazujące na zróżnicowane traktowanie ze względu na płeć w naborze do projektu pn. "Edukacyjny Maraton Kompetencji – wsparcie uczniów z Gminy Pszczyna", współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego+. Rzecznik zwrócił się w tej sprawie do Burmistrza Pszczyny.

Wątpliwości Rzecznika wzbudziły zapisy poprzednio obowiązującego regulaminu rekrutacji do projektu, który przyznawał dodatkowe punkty premiujące za płeć żeńską.

W swoim wystąpieniu Rzecznik przypomniał znaczenie zasady równości wobec prawa oraz zakazu dyskryminacji, które wynikają bezpośrednio z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Zasada równości wobec prawa wymaga, aby podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) były traktowane według jednakowej miary. Wszelkie odstępstwa od tego nakazu mogą zostać uznane za dopuszczalne jedynie wówczas, gdy znajdują oparcie w przekonujących, obiektywnych i konstytucyjnie legitymowanych przesłankach. 

W sprawach dotyczących różnicowania sytuacji kobiet i mężczyzn standard ten doznaje dodatkowego wzmocnienia w świetle art. 33 Konstytucji RP, który gwarantuje kobietom i mężczyznom równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym. 

Podobny standard wynika z art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Europejski Trybunał Praw Człowieka stoi na stanowisku, że odmienne traktowanie ze względu na płeć wymaga „bardzo ważnych powodów” i nie może opierać się na ogólnych założeniach ani stereotypach dotyczących ról kobiet i mężczyzn. 

Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślił, że choć prawo dopuszcza tzw. uprzywilejowanie wyrównawcze, to w przypadku poprzedniego regulaminu rekrutacji do projektu mechanizm ten ukształtowano w sposób wadliwy. Rzecznik podkreślił m.in.:

• brak wiarygodnej i możliwej do zweryfikowania podstawy empirycznej przyznania preferencji osobom płci żeńskiej – jako wyjątek od konstytucyjnej zasady równości, preferencje nie mogą opierać się na danych, których źródła, metodologia i możliwość weryfikacji pozostają nieznane;
• niespójność między stwierdzoną nierównością, odnoszącą się przede wszystkim do udziału dziewcząt w obszarach STEM i technologicznych, a zastosowaniem ogólnej preferencji punktowej do całego, znacznie szerszego projektu edukacyjnego –  projekt obejmuje nie tylko matematykę, informatykę, fizykę czy robotykę, lecz również język angielski, kompetencje społeczne czy przedsiębiorczość. Kryterium płci zostało potraktowane jako ogólna preferencja w rekrutacji, a nie wyłącznie przy dostępie do form wsparcia, w których rzeczywiście stwierdzono istniejące niedoreprezentowanie dziewcząt;
• wysokie wyniki edukacyjne dziewcząt – co podważa zasadność ich systemowego, dodatkowego uprzywilejowania kosztem chłopców w ogólnym programie wsparcia; 
• naruszenie zasady proporcjonalności – gmina nie wykazała, że zastosowanie tak daleko idącej preferencji punktowej w poprzednim regulaminie było środkiem koniecznym i że nie można było wdrożyć rozwiązań bardziej precyzyjnych.

Rzecznik zauważył, że choć wspieranie dziewcząt w ściśle określonych obszarach technologicznych i inżynieryjnych może stanowić prawnie legitymowany cel, to środek przedstawiany przez gminę Pszczyna został skonstruowany zbyt szeroko, bez dostatecznego uzasadnienia i bez wykazania jego konieczności, przez co naruszył konstytucyjną zasadę równości płci.

XI.813.8.2026