Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• W związku z wpływającymi skargami Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich zapytało Instytut Wymiaru Sprawiedliwości czy prowadzone były badania lub analizy akt sądowych dotyczące dyskryminacji ojców w postępowaniach w sprawach rodzinnych
• W odpowiedzi IWS przekazał informację o dotychczasowych badaniach i zwrócił się o uszczegółowienie tez badawczych ewentualnego przyszłego badania
• Teraz RPO Sylwia Gregorczyk-Abram w piśmie do Dyrektora IWS proponuje szczegółowe zagadnienia i obszary badawcze związane z równym traktowaniem stron postępowań sądowych w sprawach rodzinnych, które mogłyby zostać objęte pogłębionymi analizami i badaniami akt sądowych
• Wyniki badań pozwolą zweryfikować twierdzenia dotyczące nierównego traktowania rodziców i ustalić czy ewentualne różnice wymagają dalszej analizy z punktu widzenia standardu równego traktowania

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi obywateli dotyczące postępowań w sprawach rodzinnych. Coraz częstsze są zarzuty dyskryminacji ojców.

Skarżący wskazują na rzekomo utrwalone praktyki sądowe, które - ich zdaniem - prowadzą do nierównego traktowania stron, zwłaszcza przy rozstrzyganiu kwestii dotyczących władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem oraz obowiązków alimentacyjnych.

Mając na uwadze wagę spraw rodzinnych oraz konieczność zapewnienia pełnej realizacji zasady równości wobec prawa i bezstronności sądów, dyrektor Zespołu Prawa Cywilnego Biura RPO Kamilla Dołowska wystąpiła do Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Spytała, czy IWS przeprowadzał w ostatnim czasie odpowiednie badania lub czy uważa za zasadne zaplanowanie i przeprowadzenie pogłębionego badania akt sądowych w tej kategorii spraw

 - Być może, rzetelna analiza empiryczna mogłaby przyczynić się zarówno do zwiększenia zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości, jak i do doskonalenia standardów ochrony praw dziecka i rodziny - podkreśla Kamilla Dołowska. 

Badanie takie mogłoby także pozwolić na obiektywne ustalenie, czy zgłaszane zastrzeżenia znajdują potwierdzenie w praktyce orzeczniczej, a także wskazać ewentualne obszary wymagające zmian systemowych lub szkoleniowych.

Pismo RPO Sylwii Gregorczyk-Abram do Dyrektora IWS

W odpowiedzi Instytut Wymiaru Sprawiedliwości przekazał informacje o prowadzonych dotychczas badaniach oraz zwrócił się do Rzecznika o doprecyzowanie zakresu i tez ewentualnych przyszłych analiz. W związku z tym RPO przedstawił propozycje obszarów badawczych, które mogłyby zostać objęte pogłębionymi badaniami akt sądowych.

Proponowane badania mogłyby dotyczyć m.in. spraw związanych z opieką nad dzieckiem, kontaktami rodziców z dziećmi, alimentami, przebiegu postępowania, w tym wydawania zabezpieczeń roszczeń na czas postępowania oraz wykonywaniem i egzekwowaniem orzeczeń sądowych. Analizie mogłoby podlegać także uzasadnianie rozstrzygnięć sądów oraz sposób oceny materiału dowodowego.

O ocenie Rzecznika szczególnie istotne jest, aby do analizy wyodrębnić sprawy, w których sytuacja rodziców jest możliwie porównywalna. Następnie ustalić, z zastosowaniem odpowiednich metod badawczych, czy po uwzględnieniu wskazanych czynników płeć rodzica nadal pozostaje w statystycznym związku z określonym sposobem rozstrzygnięcia sprawy.

RPO wskazuje, że pogłębione zbadanie wskazanych w wystąpieniu zagadnień jest istotne zarówno z perspektywy realizacji konstytucyjnej zasady równego traktowania, jak i ochrony dobra dziecka oraz jego prawa do utrzymywania relacji z obojgiem rodziców.

Uzyskanie obiektywnych danych pozwoliłoby zweryfikować formułowane w debacie publicznej twierdzenia dotyczące nierównego traktowania rodziców, a w konsekwencji ustalić, czy ewentualne różnice obserwowane w praktyce znajdują uzasadnienie w relewantnych okolicznościach poszczególnych spraw, czy też wymagają dalszej analizy z punktu widzenia standardu równego traktowania.

W piśmie do Dyrektora Instytutu RPO Sylwia Gregorczyk-Abram wskazuje, że wyniki badań mogłyby stanowić podstawę do sformułowania - o ile okazałoby się to uzasadnione - odpowiednich rekomendacji dotyczących praktyki orzeczniczej lub rozwiązań systemowych.

IV.7021.183.2025