Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Ministrowi Sprawiedliwości opinię do projektu ustawy o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowym (UC94)
• Marcin Wiącek prosi min. Waldemara Żurka o uwzględnienie opinii w trakcie dalszych prac legislacyjnych

Projekt ma wprowadzać dyrektywę 2024/1069, która powinna zostać wdrożona do polskiego porządku prawnego do 7 maja 2026 r. Zasadniczym jej celem jest ochrona osób, które angażują się w debatę publiczną przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi w sprawach cywilnych lub handlowych o skutkach transgranicznych. Uchwalenie dyrektywy jest wyrazem dążenia Unii Europejskiej do ochrony praw podstawowych, takich jak wolność wypowiedzi, pluralizm mediów oraz prawo obywateli do uczestnictwa w życiu publicznym.

Problem wszczynania strategicznych powództw w celu uniemożliwienia, ograniczenia lub penalizacji zabierania głosu w debacie publicznej (SLAPP - Strategic Lawsuit Against Public Participation) jest dostrzegany w skali globalnej. Zgodnie z raportami organizacji Coalition Against SLAPPs in Europe, Polska należy do grupy krajów z największą liczbą SLAPP-ów w Europie. 

Zgodnie z art. 3 dyrektywy, państwa członkowskie mogą wprowadzać lub utrzymywać w mocy przepisy, które skuteczniej chronią osoby zaangażowane w debatę publiczną przed SLAPP. Polski projektodawca zdecydował się uregulować tę problematykę w szerszym zakresie niż minimalny standard przewidziany w dyrektywie. 

Przewidziane w projekcie mechanizmy znajdą zastosowanie także do spraw, które nie mają charakteru transgranicznego. Ma to bardzo doniosłe znaczenie, gdyż szacuje się, że w Europie sprawy wszczęte powództwem SLAPP, niemające charakteru transgranicznego, stanowią ok. 90 proc. wszystkich tego typu spraw.

Szczegółowa i obszerna opinia RPO skupia się na takich zagadnieniach jak:  

• Definicja powództwa typu SLAPP
• Brak mechanizmu prewencyjnego o charakterze systemowym
• Wyłączenie legitymacji czynnej podmiotów sprawujących władzę publiczną w zakresie postępowań o ochronę dobrego imienia.
• Brak gwarancji rozpoznawania powództw typu SLAPP w trybie przyspieszonym
• Stwierdzanie oczywistej bezzasadności powództwa typu SLAPP
• Brak mechanizmu naprawczego o charakterze systemowym

VII.070.5.2025