Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• RPO Sylwia Gregorczyk-Abram wystąpiła do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka w sprawie rozszerzenia kryminalizacji przestępstw motywowanych uprzedzeniami

Chodzi m.in. o wykonanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 2025 r. w sprawie Bednarek i inni przeciwko Polsce. Skarżący, ofiary pobicia o podtekście homofobicznym, podnieśli, że organy ścigania oraz sądy potraktowały sprawę jak zwykłe przestępstwo, bez uwzględnienia uprzedzeń motywowanych orientacją seksualną. Wskazali na brak przepisów prawa karnego, gwarantujących ochronę osobom nieheteronormatywnym przed agresją słowną, fizyczną czy obraźliwymi wypowiedziami motywowanymi uprzedzeniami. 

Zgodnie z wyrokiem ETPC Polska powinna wprowadzić zmiany systemowe, by osoby, które doświadczyły przemocy, agresji werbalnej lub fizycznej, mowy nienawiści ze względu na ich orientację seksualną mogły liczyć na odpowiednią reakcję.

RPO przypomina, że Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt Kp 3/25) 30 września 2025 r. uznał za niekonstytucyjną nowelizację Kodeksu karnego z 6 marca 2025 r. Rozszerzała ona zakres penalizacji art. 119 § 1 k.k., art. 256 § 1 k.k. i art. 257 § 1 k.k. o przesłanki niepełnosprawności, wieku, płci lub orientacji seksualnej. Prezydent RP zaskarżył ją w trybie kontroli prewencyjnej, a wobec wyroku TK odmówił złożenia podpisu. 

W ocenie RPO nie zamyka to jednak kwestii konieczności zmian w prawie karnym i rozszerzenia kryminalizacji przestępstw motywowanych uprzedzeniami, m.in. wobec wyroku ETPC z 10 lipca 2025 r.  

Obszerne pismo do MS szczegółowo omawia problematykę przestępstw motywowanych uprzedzeniami. Wskazuje na nieadekwatność obecnych ram prawnych w tym zakresie. Prezentuje przeciwdziałanie przestępstwom motywowanym uprzedzeniami i mowie nienawiści ze względu na orientację seksualną w prawie Unii Europejskiej i orzecznictwie ETPC. Przedstawia także wnioski i propozycje podjęcia dalszych działań, wraz z konkretnymi propozycjami odpowiednich przepisów.  

W konkluzji RPO Sylwia Gregorczyk-Abram pyta Ministra Sprawiedliwości:  

• czy prowadzone są prace legislacyjne w celu wdrożenia wyroku ETPC i dokonania niezbędnych zmian w przepisach prawa karnego materialnego dostosowujących polskie przepisy do wymagań, jakie wynikają z orzecznictwa ETPC,
• czy prowadzone są prace legislacyjne także w szerszym zakresie niż wynika to z wyroku ETPC, tj. w celu dokonania niezbędnych zmian w przepisach prawa karnego materialnego, które będą wprowadzały skuteczne mechanizmy umożliwiające osobom z niepełnosprawnościami zgłaszanie przypadków przemocy, w tym przestępstw z nienawiści (motywowanych uprzedzeniami),
• czy prowadzone są prace analityczne i legislacyjne w celu wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1385 z 14 maja 2024 r. w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej.

RPO prosi także o stanowisko wobec przedstawionych problemów i postulatów.

II.501.10.2025