Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich wraca do kwestii zapobiegania konsekwencjom spożywania alkoholu przez ciężarne kobiety w postaci spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych u dzieci (Fetal Alcohol Spectrum Disorder - FASD)
• Problematyka ta powinna stać się przedmiotem wspólnych działań Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w celu opracowania i wdrożenia systemowych rozwiązań co do profilaktyki i leczenia uzależnienia od alkoholu kobiet w ciąży oraz pomocy rodzinie, w której wychowuje się dziecko z FASD
• Marcin Wiącek zwraca się do pań minister Jolanty Sobierańskiej-Grendy i Agnieszki Dziemianowicz-Bąk o stanowiska wobec problemu oraz o podjęcie stosownych działań

Na 300 tys. urodzeń aż 1000 dzieci rodzi się z FAS. Nie ma na to lekarstwa, a obciążony nim człowiek będzie zmagał się z konsekwencjami przez całe życie.

Artykuł 71 ust. 2 Konstytucji RP nakazuje, aby matka przed urodzeniem dziecka i po tym otrzymała szczególną pomoc władz publicznych. Art. 68 ust. 3 Konstytucji RP podkreśla zaś obowiązek władz publicznych zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom i kobietom ciężarnym. Także Konwencja ONZ o prawach dziecka gwarantuje, że Państwa-Strony odpowiednio zabezpieczą prawo dziecka do życia i ochrony zdrowia, m.in. podejmą niezbędne kroki w celu zapewnienia matkom właściwej opieki zdrowotnej w okresie przed i po urodzeniu.

Zdaniem RPO te gwarancje ochrony zdrowia - zarówno w stosunku do kobiet w ciąży, jak i dzieci - nie są w pełni realizowane. Rozproszone działania interwencyjne, profilaktyczne i edukacyjne w obszarze ochrony zdrowia nie przynoszą oczekiwanego rezultatu w postaci zachowania abstynencji przez ciężarne kobiety. 

Z badań Instytutu Matki i Dziecka wynika, że alkohol w ciąży piło 50 proc. kobiet, w tym 10 proc. regularnie i w dużych ilościach. Lekarze ginekolodzy, położnicy, pielęgniarki i położne nie mają świadomości, jaka jest rzeczywista skala problemu. Istnieje pilna potrzeba usprawnienia systemu opieki perinatalnej, tak by lepiej rozpoznawać ryzyko i skutecznie ograniczyć to zjawisko. Konieczna jest nie tylko zmiana procedur, rozwój wiedzy i umiejętności w zakresie profilaktyki FASD, ale również wzmocnienie motywacji lekarzy, pielęgniarek i położnych do podejmowania tematu picia alkoholu w rozmowach z kobietami w wieku rozrodczym. 

Próżno doszukiwać się regulacji prawnych w obszarze systemu wsparcia rodzin, które zwracałyby uwagę na problem uzależnienia kobiet w ciąży w kontekście dostępu do świadczeń m.in. świadczeń rodzinnych, świadczenia wychowawczego, programu „Za życiem”. Na gruncie systemu osłony socjalnej i pomocy społecznej nie ma skutecznych mechanizmów profilaktycznych uzależnienia od alkoholu. Występuje swoista bezradność państwa wobec zagrożenia, jakie dla dziecka niesie picie alkoholu przez przyszłą matkę.

Dziecko z FASD to dziecko krzywdzone, któremu pomoc poprzez działania na rzecz matki nie przyszła na czas. Konieczne jest zatem podjęcie szerszej międzyresortowej debaty w celu wypracowania kompleksowych rozwiązań na rzecz realizacji fundamentalnych praw dziecka do życia i ochrony zdrowia. Gdy uzależnienie dotyka ciężarną, powinna zostać wdrożona specjalna procedura szybkiej ścieżki odwykowej w przystosowanych miejscach, łączących opiekę nad kobietą w ciąży z terapią uzależnienia w trybie stacjonarnym.

Życie jest fundamentalnym dobrem człowieka, a troska o życie i zdrowie należy do podstawowych obowiązków państwa, społeczeństwa i obywatela. Jak najszybsze unormowanie tej kwestii powinno być jednym z priorytetów polityki prozdrowotnej i prorodzinnej państwa, gdyż konsekwencje zaniechań w tym obszarze dotkliwie uderzają w grupy najsłabsze - podkreśla Rzecznik.

III.502.2.2026