Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka uwagi do projektu ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji w części dotyczącej praw wyborczych osób wspieranych (druk nr 2645)

Rzecznik pozytywnie ocenia kierunek reformy, której celem jest odejście od automatycznego pozbawiania praw wyborczych osób dotychczas ubezwłasnowolnionych i zastąpienie go indywidualną oceną możliwości świadomego udziału w wyborach i referendum.

Projekt uwzględnia jedną z wcześniej zgłaszanych rekomendacji: przewiduje, że o pozbawieniu prawa wybierania sąd będzie decydował na podstawie odrębnego kryterium odnoszącego się do zdolności świadomego korzystania z tego prawa. Lepiej odpowiada to standardom ochrony praw człowieka, ponieważ trudności w prowadzeniu własnych spraw nie oznaczają automatycznie braku zdolności do podejmowania świadomych decyzji wyborczych.

Największe zastrzeżenia Rzecznika dotyczą przepisów przejściowych. Zakładają one, że wszystkie osoby, które były wcześniej ubezwłasnowolnione i po wejściu ustawy w życie staną się osobami tymczasowo wspieranymi, nadal z mocy prawa pozostaną pozbawione prawa głosowania aż do czasu rozstrzygnięcia ich sytuacji przez sąd. Według RPO oznacza to utrzymanie automatycznego ograniczenia praw wyborczych wobec wielu tysięcy osób, bez indywidualnej oceny ich zdolności do korzystania z tych praw. W praktyce mogłoby to uniemożliwić im udział w kilku kolejnych wyborach i referendach.

Rzecznik wskazuje również, że projekt nie daje osobie tymczasowo wspieranej możliwości samodzielnego zwrócenia się do sądu o wcześniejsze zbadanie zasadności dalszego ograniczania jej praw. O tym, czy postępowanie zostanie wszczęte, decydowałby przede wszystkim tymczasowy kurator. Takie rozwiązanie jest trudne do pogodzenia zarówno z celem reformy, jak i ze standardami wynikającymi z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami.

VII.602.7.2026