Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich monitoruje problem przewlekłości postępowań legalizacyjnych wobec cudzoziemców, pytając Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, czy prowadzi w tej sprawie jakieś prace 
• Powołuje się m.in. na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym nie w każdej sprawie legalizacji pobytu znajdują zastosowanie przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy zawieszające bieg terminów załatwiania zezwoleń pobytowych
• RPO pyta też resort, czy wdrożenie systemu teleinformatycznego Moduł Obsługi Spraw to jedyne działanie podejmowane w celu skrócenia tych postępowań 

Przedłużone obecnie do 4 marca 2027 r. zawieszenie biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń pobytowych powoduje, że postępowania legalizacyjne mogą w praktyce trwać przez nieokreślony czas. Od października 2024 r. RPO wielokrotnie podnosił wobec MSWiA problem pozbawienia cudzoziemców środków prawnych służących przeciwdziałaniu bezczynności i przewlekłości postępowań. Zastrzeżenia te zachowują aktualność.

W czerwcu 2026 r. RPO spytał po raz kolejny MSWiA, czy resort prowadzi prace legislacyjne, analityczne lub koncepcyjne dotyczące rozwiązania problemu długotrwałości postępowań. Ponadto zwracał uwagę na rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi nie w każdej sprawie legalizacji pobytu znajdują zastosowanie przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. 

W konsekwencji NSA uznał, że dalsze przedłużenie terminów z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy mogło nastąpić z naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym pozostawać w sprzeczności m.in. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a także z art. 47 w związku z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Odpowiedź MSWiA

W odpowiedzi z 30 czerwca 2026 r. resort przyznał, że - mimo formalnego obowiązywania art. 100d ustawy oraz zawieszenia załatwiania tych spraw do 4 marca 2027 r. - istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż wojewódzki sąd administracyjny, który będzie rozpatrywał skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wojewody w takiej sprawie, w odniesieniu do okresu bezczynności lub przewlekłości występujących po 30 czerwca 2024 r., odmówi zastosowania tego przepisu i rozpozna skargę z jego pominięciem.

Dodano, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców - jako organ administracji publicznej wyższego stopnia w stosunku do wojewodów w sprawach objętych zakresem art. 100d ustawy - nie posiadając kompetencji do dokonywania kontroli konstytucyjności przepisów ustawowych, tak jak sądy administracyjne, w związku z byciem organem właściwym w sprawach rozpatrywania ponagleń na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez wojewodów, jest nadal obowiązany do stosowania art. 100d.

Podkreślono, że 27 kwietnia 2026 r. weszły w życie przepisy m.in. ustawy z 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach, które wprowadziły podstawy prawne funkcjonowania systemu teleinformatycznego Moduł Obsługi Spraw oraz wyłącznie elektroniczne składanie wniosków o zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały lub rezydenta długoterminowego UE. System, którego utrzymanie należy do zadań UdSC, od początku działa prawidłowo. Jego uruchomienie stanowi ważny krok w kierunku usprawnienia postępowań wojewodów. Jest on ważną platformą do dalszej cyfryzacji obiegu dokumentów w toku tych postępowań.

Następne pismo RPO

Pismem z 17 lipca 2026 r. ówczesny zastępca RPO Wojciech Brzozowski wyraził przekonanie, że uruchomienie MOS wydaje się jednak niewystarczające w świetle danych liczbowych i skarg wpływających do RPO. Elektronizacja procesu składania wniosków może ograniczyć obciążenia administracyjne związane z rejestracją spraw i uzupełnianiem braków formalnych, ale nie rozwiąże problemów na kolejnych etapach postępowania, zwłaszcza związanych z niewystarczającymi zasobami kadrowymi urzędów wojewódzkich. Wdrożeniu MOS powinny towarzyszyć rozwiązania systemowe obejmujące cały tok postępowania, a nie wyłącznie jego etap inicjujący - podkreślił.

Dlatego spytał MSWiA, czy wdrożenie systemu MOS jest jedynym działaniem podjętym w celu skrócenia postępowań legalizacyjnych, czy też prowadzone są lub planowane dalsze prace legislacyjne, analityczne lub organizacyjne zmierzające do usprawnienia rozpatrywania tych spraw przez wojewodów, zwłaszcza w świetle linii orzeczniczej NSA.

XI.541.22.2025