Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• W 2025 roku wpływ kierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich utrzymywał się na stabilnym poziomie.
• Zgłoszenia najczęściej dotyczyły naruszeń prawa w obszarze finansów publicznych, ochrony prywatności i danych osobowych, zamówień publicznych,  ochrony środowiska, zdrowia publicznego oraz bezpieczeństwa transportu.

Wpływy kierowane do Rzecznika Praw Obywatelskich poprzez kanały wskazane do dokonania zgłoszenia zewnętrznego są weryfikowane zgodnie z przepisami ustawy o ochronie sygnalistów. Od 27 grudnia 2024 roku do 31 grudnia 2025 roku kanałami do dokonania zgłoszenia o naruszeniu prawa do RPO skierowano ogółem 690 spraw, z czego Rzecznik przyjął 223 zgłoszenia zewnętrzne, które spełniały warunki określone w ustawie. RPO udzielił także 208 porad na temat praw i środków ochrony prawnej. Pracownicy przeprowadzili ponad 200 rozmów z sygnalistami na infolinii, zaś na osobiste spotkanie w celu dokonania zgłoszenia zdecydowało się 7 osób.

Obszary naruszeń prawa w zgłoszeniach zewnętrznych

W 2025 roku do RPO wpływały zgłoszenia zewnętrzne dotyczące m.in.

• naruszeń prawa w obszarze zamówień publicznych (art. 3 ust. 1 pkt 2 u.o.s.),
• ochrony środowiska (art. 3 ust. 1 pkt 7 u.o.s.),
• zdrowia publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 11 u.o.s.),
• naruszenia ochrony danych osobowych (art. 3 ust. 1 pkt 13 u.o.s.),
• nadużyć w gospodarowaniu mieniem publicznym i środkami unijnymi (art. 3 ust. 1 pkt 15 u.o.s.),
• konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela.

Wyżej przywołane sprawy stanowią jedynie część zagadnień podniesionych w zgłoszeniach zewnętrznych skierowanych do RPO. Niektóre zgłoszenia zewnętrzne wskazują więcej niż jeden przedmiot naruszenia.

Zgłoszenia o naruszeniach prawa mogą być kierowane bezpośrednio do RPO albo do instytucji, które odpowiadają definicji organu publicznego właściwego do podjęcia działań następczych. Po wstępnej weryfikacji Rzecznik przekazuje zgłoszenia zewnętrzne właściwym organom publicznym. W 2025 roku zgłoszenia po wstępnej weryfikacji były kierowane m.in. do Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej Administracji Skarbowej, Prokuratury Krajowej, Ministerstwa Zdrowia, Rzecznika Praw Dziecka, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Regionalnych Izb Obrachunkowych.

Rzecznik w ograniczonym zakresie dopuszcza możliwość przyjmowania zgłoszeń anonimowych. W takim przypadku bierze pod uwagę wagę sprawy oraz jej znaczenie dla interesu publicznego. W 2025 roku do RPO wpłynęło 175 pism anonimowych, z czego 72 zostały zakwalifikowane jako zgłoszenia zewnętrzne. Kolejno 54 zgłoszenia anonimowe zostały przekazane do organów według właściwości.

Podejmowanie działań następczych przez RPO

Zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 3 u.o.s., Rzecznik przyjmuje i rozpatruje samodzielnie zgłoszenia zewnętrzne wtedy, gdy dotyczą one naruszenia konstytucyjnych praw i wolności i żaden inny organ publiczny nie jest właściwy do podjęcia działań następczych. W 2025 roku, RPO jako organ odpowiedzialny do podjęcia działań następczych przyjął 14 zgłoszeń, w których przedmiot sprawy dotyczył art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy. Rzecznik prowadzi działania następcze m.in. w przypadku zgłoszeń dotyczących naruszeń przez organy władzy publicznej takich konstytucyjnych wolności lub praw jak prawo dostępu do służby publicznej, a także praw dziecka (sprawa rozpoznawana przez RPO z uwagi na zgłoszenie anonimowe, których Rzecznik Praw Dziecka nie przyjmuje), czy prawa do odmowy uczestniczenia w praktykach religijnych ani do naruszenia prawa rodziców do zapewniania dzieciom wychowania zgodnie ze swoimi przekonaniami oraz prawa dostępu do informacji publicznej.

Rzecznik prowadzi również działania następcze w sprawie przekazanej przez inny organ publiczny dotyczącej ewentualnego naruszenia zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Część z tych spraw na koniec 2025 roku nadal była w toku.

Rozpatrywanie wniosków dotyczących stosowania ustawy

Rzecznik Praw Obywatelskich przyjmuje także wnioski dotyczące niewłaściwego stosowania ustawy o ochronie sygnalistów przez podmioty publiczne. Sprawy te są rozpatrywane w oparciu o przepisy ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Dotyczą one np. niewdrożenia lub niezapewnienia dostatecznych informacji na temat procedury zgłoszeń wewnętrznych u pracodawcy, ujawnienia danych osobowych osoby zgłaszającej naruszenia prawa czy też podejmowanych działań odwetowych wobec sygnalisty w związku z dokonanym przez niego zgłoszeniem.

W 2025 roku RPO podjął z urzędu dwie sprawy dotyczące ujawnień tożsamości osób dokonujących zgłoszeń – przewodniczącej związku zawodowego, która informowała o nieprawidłowościach na Uniwersytecie Szczecińskim oraz pracowniczki Instytutu Pileckiego.

Prowadzone są również inne postępowania wszczęte wnioskami obywateli, którzy wskazują, że po zgłoszeniu naruszenia prawa zostały zastosowane wobec nich działania odwetowe. Rzecznik podejmuje działania w zakresie przewidzianym w ustawie o RPO, co oznacza w szczególności, że rozpoznaje tylko te sprawy, które dotyczą ewentualnych naruszeń ze strony organów władzy publicznej i innych podmiotów publicznych. Poza zakresem właściwości RPO znajduje się natomiast rozpoznawanie wniosków, które dotyczą naruszeń ze strony podmiotów prywatnych.

Udzielanie porad na temat praw i środków ochrony prawnej

RPO udzielił także 208 porad na temat praw i środków ochrony prawnej oraz przeprowadził ponad 200 rozmów na infolinii przeznaczonej do dokonywania ustnych zgłoszeń zewnętrznych.

Na wyraźny wniosek sygnalisty, po wcześniejszym umówieniu, możliwe jest dokonanie zgłoszenia także podczas bezpośredniego spotkania z pracownikami Zespołu do spraw Sygnalistów w siedzibie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Dotychczas odbyło się 7 takich spotkań, podczas których sygnaliści mogły dokonać zgłoszenia oraz tym osobom zostały udzielone także porady na temat praw i środków ochrony prawnej.

Działania informacyjne i edukacyjne

Do innych zadań RPO wynikających z ustawy należy popularyzacja tematyki ochrony praw sygnalistów, podejmowanie działań edukacyjnych oraz opracowywanie materiałów promocyjnych i dydaktycznych, organizowanie konferencji, seminariów, wykładów i warsztatów poświęconych tematyce ochrony praw sygnalistów.

W 2025 roku RPO inicjował spotkania, zorganizował konferencję i nawiązywał współprace instytucjonalne, zorganizował ogólnodostępne webinary poświęcone tematyce ochrony praw sygnalistów, publikował felietony i angażował się medialnie, komentując wyzwania i praktykę stosowania ustawy, cyklicznie publikował informacje w BIP oraz na stronie sygnaliści.gov.pl informacje kwartalne dotyczące przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych, które pokazują skalę i charakter naruszeń zgłaszanych przez sygnalistów.

Sprawozdawczość

Rzecznik jest także odpowiedzialny za przyjmowanie od organów publicznych sprawozdań zawierających dane statystyczne dotyczące zgłoszeń zewnętrznych. Do końca marca 2026 roku organy publiczne przekazują RPO sprawozdania za rok 2024 i 2025. Preferowanym kanałem do przekazywania sprawozdań zawierających dane statystyczne dotyczące zgłoszeń zewnętrznych jest adres do doręczeń elektronicznych Biura Rzecznika Praw Obywatelskich (eDoręczenia): AE:PL-81771-91578-RDUCW-25.