Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Obywatele skarżą się na niezbędny do zwolnienia podatkowego warunek udokumentowania darowizny przekazanej na rachunek bankowy, gdy darczyńca - w imieniu i na rzecz obdarowanego - wpłaca środki na konto jego wierzyciela
• Rzecznik Praw Obywatelskich pisze w tej sprawie do ministra finansów i gospodarki Andrzeja Domańskiego 

Sądy administracyjne przyjęły korzystną dla podatników interpretację, która dopuszcza skorzystanie ze zwolnienia podatkowego dla osoby najbliższej przy przekazaniu środków bezpośrednio na rachunek bankowy osoby trzeciej - wierzyciela obdarowanego. Według sądów, wymóg udokumentowania darowizny należy traktować jedynie jako natury technicznej. Gdy zatem wpłata wpłynie na rachunek np. dewelopera, jako zapłata za inwestycję mieszkaniową, warunek udokumentowania należy uznać za spełniony. 

W ocenie sądów cel, jakim jest zapewnienie szczelności systemu podatkowego, zostanie osiągnięty także, gdy mamy do czynienia z udokumentowaniem darowizny dowodem jej przekazania na rachunek bankowy innego – niż obdarowany – podmiotu, ale na jego rzecz. W takiej sytuacji nie wystąpi pole do nadużyć, a zostanie zapewniona pełna realizacja normy celu społecznego.

Takie stanowisko powinno było pozostać aktualne także po wydaniu 20 marca 2023 r. przez NSA uchwały podjętej na wniosek RPO, dotyczącej problematyki tzw. darowizn gotówkowych. Chodzi o wpłatę przez obdarowanego na własną rzecz środków pieniężnych otrzymanych od darczyńcy w gotówce. NSA uznał, że sformułowanie "udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym" należy rozumieć tak, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest udokumentowanie przekazania środków przez darczyńcę na rzecz obdarowanego. 

Sentencję uchwały NSA organy podatkowe zaczęły jednak traktować jako uniwersalną i mającą zastosowanie także do innych spraw niż dotyczących darowizn gotówkowych, gdy darczyńca przekazuje środki będące przedmiotem umowy darowizny na konto wierzyciela obdarowanego. Nie sposób zgodzić się z taką praktyką - podkreśla RPO.

Należy zaś podzielić pogląd sądów administracyjnych, że uchwała NSA nie może być stosowana, gdy są wątpliwości co do wykładni art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d., odnoszące się do darowizn dokonywanych poprzez wpłatę środków pieniężnych przez darczyńcę przelewem z jego rachunku bankowego na rachunek bankowy osoby trzeciej w wykonaniu zobowiązania obdarowanego. 

Kluczowe znaczenie ma udokumentowanie, że obdarowany faktycznie uzyskał możliwość dysponowania środkami pochodzącymi od konkretnej osoby i z określonego źródła. Wymóg ten jest spełniony także, gdy darczyńca – działając w imieniu i na rzecz obdarowanego – przekazuje środki na rachunek jego wierzyciela.  Wpłata i na rachunek podatnika, i jego wierzyciela, w równym stopniu umożliwia weryfikację, czy i w jakim ewentualnie zakresie środki przekazano z naruszeniem interesu Skarbu Państwa.

Nie do zaakceptowania jest zatem profiskalne stanowisko organów podatkowych, które prowadzi do zwężającej interpretacji art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d, pozbawiając podatników możliwości skutecznego skorzystania ze zwolnienia dla osób najbliższych. Dla podatników nie jest zrozumiałe, dlaczego w podobnych stanach faktycznych część obywateli może skorzystać ze zwolnienia, a pozostali nie. Rodzi to wątpliwości co do jednolitości stosowania przepisów oraz przejrzystości systemu podatkowego.

Zwolnienie to ma charakter prorodzinny i jest realizacją art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, który nakłada na państwo obowiązek uwzględniania dobra rodziny w polityce społecznej i gospodarczej.  - Pragnę zaapelować o to, aby w procesie wykładni analizowanej regulacji poszukiwać rozwiązań, które uwzględniają interes obywatela i ułatwią dokonywanie transferu majątku między członkami najbliższej rodziny, przy jednoczesnym zachowaniu transparentności transakcji - pisze Marcin Wiącek.

Dlatego prosi ministra o rozważenie zmiany praktyki oraz o wskazanie możliwych działań dla zapewnienia jednoznacznego i przewidywalnego stosowania przepisów na korzyść podatników.

V.511.593.2025