Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił udział w postępowaniu Trybunału Konstytucyjnego  (sygn. akt K 6/26) w sprawie z wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dotyczącego obowiązku właścicieli nieruchomości uprzątania błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z części drogi publicznej przeznaczonej dla ruchu pieszych.

Zaskarżony art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi: "Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez: ( .. ) uprzątnięcie biota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z dróg dla pieszych położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taką drogę uznaje się wydzieloną część drogi publicznej przeznaczoną do ruchu pieszych położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości; właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do uprzątnięcia drogi dla pieszych na której jest dopuszczony płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych".

Jak podkreśla I Prezes SN, oznacza to nałożenie na właścicieli ciężaru związanego z utrzymaniem czystości i porządku na nieruchomości publicznej. - Derogowanie z porządku prawnego zaskarżonych przepisów we wskazanym wyżej rozumieniu, oznacza że wykonywanie obowiązku wskazanego w przepisie będzie spoczywało wyłącznie na zarządcy części drogi publicznej przeznaczonej dla ruchu pieszych - podkreśla wniosek.

I Prezes SN wnosi o stwierdzenie, że zaskarżony artykuł ustawy jest niezgodny z:

• art. 84 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji;
• art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 Konstytucji;
• art. 47 Konstytucji;
• art. 2 Konstytucji.

Rzecznik przedstawił stanowisko, że art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. 

W uzasadnieniu stanowiska RPO podkreśla, że ustawodawca nie określił sposobu wykonania tego obowiązku. Zaskarżony przepis nie rozstrzyga bowiem, czy obowiązek uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń powinien być realizowany w sposób ciągły, czy też aktualizuje się jedynie w określonych sytuacjach ani nie wskazuje momentu, w którym powinien być wykonany. 

Nie precyzuje również wymaganego standardu jego wykonania. Ustawodawca nie określił też sposobu wykonania tego obowiązku. W szczególności nie jest jasne, czy jego realizacja wymaga wyłącznie usunięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń, czy obejmuje także obowiązek ograniczenia śliskości drogi dla pieszych przez zastosowanie odpowiednich środków. 

Przepis nie rozstrzyga również, czy przy wykonywaniu tego obowiązku należy stosować środki określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 27 października 2005 r. w sprawie rodzajów i warunków stosowania środków, jakie mogą być używane na drogach publicznych oraz ulicach i placach, czy też dopuszczalne są inne sposoby jego realizacji. W konsekwencji adresat normy nie jest w stanie ustalić wyłącznie na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, jakie zachowanie będzie stanowiło prawidłowe wykonanie nałożonego na niego obowiązku.

Ponadto ustawodawca nie określił w sposób precyzyjny i jasny zakresu analizowanego obowiązku. W szczególności nie wyjaśnił znaczenia użytego w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy pojęcia „inne zanieczyszczenia", pozostawiając niejasnym, jakie substancje lub przedmioty, poza błotem, śniegiem i lodem, podlegają uprzątnięciu. 

Przepis nie rozstrzyga również, czy obowiązek obejmuje całą szerokość drogi dla pieszych, czy też jedynie jej część zapewniającą możliwość bezpiecznego przejścia. Nie określa ponadto, jaki zakres czynności należy uznać za wystarczający dla jego wykonania, a więc czy wymagane jest całkowite usunięcie zanieczyszczeń, czy wystarczające jest doprowadzenie drogi dla pieszych do stanu umożliwiającego jej bezpieczne użytkowanie.

Podsumowując, w opinii Rzecznika przepis nie spełnia wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP wymogów precyzyjności i jasności przepisów prawa. W konsekwencji rzeczywista treść art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy jest rekonstruowana dopiero w orzecznictwie sądowym, podczas gdy, zgodnie z  orzecznictwem TK, treść przepisu prawa powinna być określona przez ustawodawcę w ustawie.

V.7002.2.2026