Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje na pilną konieczność stworzenia realnego systemu wsparcia środowiskowego dla osób kończących pobyt w różnego typu miejscach izolacji, a następnie skierowanych przez sądy na terapię 
• Inaczej pozytywne efekty działań resocjalizacyjno-terapeutyczno-leczniczych zostaną zaprzepaszczone z braku możliwości kontynuowania podobnych aktywności w warunkach wolnościowych
• Efektem będzie coraz większa liczba osób ponownie pozbawionych wolności, bo taka jest konsekwencja nierealizowania nakazu sądu o udziale w terapii 
• RPO Marcin Wiącek występuje w tej sprawie do ministrów zdrowia - Jolanty Sobierańskiej-Grendy i sprawiedliwości - Waldemara Żurka 

3 lutego 2026 r. Rada Przejrzystości przy Prezesie Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wydała stanowisko w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień – kompleksowego ambulatoryjnego i dziennego świadczenia opieki zdrowotnej obejmującego diagnostykę i leczenie prowadzone w ramach środka zabezpieczającego psychiatrii sądowej. 

Dokument przygotowano na zlecenie MZ. Wskazano w nim na niezasadność zwiększenia finansowania miejsc realizacji terapii oraz terapii uzależnień orzekanych przez sądy w ramach środka zabezpieczającego orzeczonego po odbyciu kary. Opinię Rady poprzedzono uwagami wskazującymi na konieczność wdrażania środowiskowych form pomocy osobom, które np. opuszczają oddziały psychiatrii sądowej. Dodano jednak, że nowy model wsparcia tych osób byłby nie tylko istotnym obciążeniem dla budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia, ale – z racji braku międzyresortowej koordynacji – stanowiłby działanie nieefektywne.

RPO nie może przejść obojętnie wobec zasygnalizowanych, istotnych problemów o charakterze systemowym, bezpośrednio odnoszących się do standardów poszanowania praw obywatelskich. Analiza spraw prowadzonych w BRPO zwraca uwagę na pilną konieczność wprowadzenia rozwiązań zapewniających praktyczną możliwość realizacji szeroko rozumianego terapeutycznego wsparcia, zwłaszcza pacjentów opuszczających oddziały psychiatrii sądowej oraz osób, które kończą wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym.

To właśnie system środowiskowej pomocy uznawany jest za jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania recydywie - podkreśla RPO. Zgadza się ze stanowiskiem Rady, zwracającej uwagę na brak modelu współdziałania, który z perspektywy medycznej, penitencjarnej i probacyjnej analizowałby potrzeby osób, które kończą odbywać omawiane formy izolacji. Obecnie w systemie ochrony zdrowia nie ma jasnych i konkretnych propozycji, które zapewnią realną możliwość realizowania przez daną osobę na wolności środka zabezpieczającego w postaci terapii lub terapii uzależnień - z braku wyspecjalizowanych placówek.

Problem obejmuje również pacjentów Krajowego Ośrodka Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym. Brak placówek wsparcia osób długotrwale izolowanych może skutkować ich szybkim powrotem do instytucji odosobnienia. Osoby takie często nie mają realnych możliwości udziału zwłaszcza w terapii zaburzeń preferencji seksualnych, stanowiącej integralny element realizacji nadzoru prewencyjnego orzeczonego przez sąd po zwolnieniu z KOZZD albo po końcu kary. W rezultacie jest on zamieniany na pozbawienie wolności w KOZZD.

Zagadnienia te były ostatnio tematem obrad Komisji ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy RPO. Podczas posiedzenia z 24 września 2025 r., zwrócono uwagę na niewystarczającą liczbę placówek terapeutycznych oferujących np. pomoc seksuologiczną osobom, które były izolowane. Podkreślono, że funkcjonowanie terapii w ramach NFZ jest nieefektywne, ponieważ system nie finansuje kluczowych działań diagnostycznych, co zniechęca placówki do tej działalności. Przepisy pozostają niespójne, a program ogólnokrajowy obejmujący profilaktykę, diagnostykę i terapię – i w warunkach izolacji, i ambulatoryjnych – w ogóle nie istnieje.

RPO zwraca się do obojga ministrów o pilne podjęcie międzyresortowych działań w celu stworzenia systemu środowiskowego wsparcia. Chodzi zwłaszcza o zwiększenie liczby miejsc leczenia zaburzeń preferencji seksualnych. Marcin Wiącek pyta ministrów, czy takie działania są obecnie realizowane i jaki jest stan ich zaawansowania.

GK-GKOZP.100.1.2026