Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Sposób komunikowania się Komendanta Głównego Straży Granicznej z Rzecznikiem Praw Obywatelskich w sprawie deportacji obywateli Afganistanu do tego państwa budzi poważne zastrzeżenia - pisze Marcin Wiącek do ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego 
• Chodzi o powtarzające się uchybienia polegające na opieszałym i nieterminowym udzielaniu odpowiedzi, konieczności ponagleń i nieprzekazywaniu wszystkich wnioskowanych informacji o kluczowym znaczeniu

Rzecznik prowadzi postępowanie wyjaśniające w sprawie deportacji obywateli Afganistanu przeprowadzonej 10 kwietnia 2026 r. Zastępca RPO 3 kwietnia br. zwrócił się do Komendanta Głównego Straży Granicznej o informacje nt. planowanej deportacji. Pytał, czy i kiedy pełnomocnicy cudzoziemców zostali o tym poinformowani oraz czy organizacje pozarządowe uprawnione  do monitorowania operacji powrotowych o tym poinformowano i czy któraś zgłosiła udział.

Wobec braku odpowiedzi do 8 kwietnia i z uwagi na pilność sprawy Zastępca RPO skierował ponaglenie, wyznaczając termin odpowiedzi na godz. 16.00 tego dnia. Odpowiedź, udzielona o godz. 16.44, potwierdzała planowaną deportację 9 osób, wskazywała jej datę i fakt poinformowania ngosów. RPO nie dostał zaś informacji nt. listy osób objętych deportacją, potwierdzenia powiadomienia pełnomocników cudzoziemców i tego, czy organizacje pozarządowe zgłosiły udział.

9 kwietnia RPO ponownie zwrócił się o pełną informację. Tego samego dnia Zastępca KG SG udzielił odpowiedzi formalnej, wskazując, że merytoryczna odpowiedź będzie przygotowana bez zbędnej zwłoki, po wszystkich ustaleniach. Dopiero 10 kwietnia o godz. 16.16 przekazano częściowe uzupełnienie, wskazując miejsce operacji, udział organizacji pozarządowej oraz listę 3 osób objętych deportacją. Informacje te przekazano już po fakcie deportacji.

Taki sposób komunikowania się centralnego organu administracji rządowej z Rzecznikiem Praw Obywatelskich w powyższej sprawie budzi poważne zastrzeżenia i nie może pozostać bez komentarza. Wskazuje to na powtarzające się uchybienia polegające na opieszałym i nieterminowym udzielaniu odpowiedzi, konieczności ponagleń i nieprzekazywaniu wszystkich wnioskowanych informacji, w tym o kluczowym znaczeniu dla postępowania RPO. Nadal nie uzyskał on informacji, czy i kiedy pełnomocników cudzoziemców poinformowano o planowanej deportacji.

Szczególnie niepokoi fakt, że istotną część informacji przekazano dopiero po deportacji, co uniemożliwiło RPO podjęcie skutecznych działań w sprawie. Tego rodzaju praktyka prowadzi do faktycznego podważenia konstytucyjnej funkcji Rzecznika. 

Należy to ocenić jako naruszenie obowiązków wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, który jednoznacznie nakłada na organy władzy publicznej obowiązek współdziałania z RPO i udzielania mu niezbędnej pomocy.

Według informacji RPO rozbieżność pomiędzy liczbą 9 obywateli Afganistanu planowanych do operacji a liczbą 3 osób faktycznie deportowanych wynikała z zastosowania przez ETPC środków tymczasowych. Ustalenia BRPO wskazują, że SG wiedziała o ich wydaniu co najmniej wobec 2 z 3 deportowanych – a więc nie tylko wobec 6, którzy pozostali w Polsce. 

Z informacji RPO wynika, że pełnomocnik jednej z tych osób przekazał KGSG informację o zastosowaniu środka tymczasowego 10 kwietnia o godz. 14.20, odbiór został potwierdzony o godz. 14.34. W innym przypadku poinformowano o tym SG o godz. 14:19 tegoż dnia; odbiór dokumentu potwierdzono o tej samej godzinie. Wskazuje to, że informacja o środkach tymczasowych została skutecznie i terminowo doręczona co najmniej 1,5 godz. przed rozpoczęciem czynności deportacyjnych. W tych okolicznościach nieuwzględnienie środków tymczasowych należy ocenić jako poważne uchybienie, co wymaga szczegółowego wyjaśnienia.

Ponadto RPO zwraca uwagę ministra na poważne wątpliwości związane z deportowaniem cudzoziemców do Afganistanu. Zgodnie z wytycznymi Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców, utrzymuje się tam głęboki kryzys praw człowieka oraz niestabilna sytuacja bezpieczeństwa, co wiąże się z realnym ryzykiem naruszenia prawa do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, a także narażenia na tortury lub nieludzkie bądź poniżające traktowanie. Dokonywanie deportacji do Afganistanu może prowadzić do naruszenia zasady non-refoulement, stanowiącej podstawowy standard prawa międzynarodowego i wiążącej organy państwa. 

Marcin Wiącek prosi ministra o ocenę sposobu komunikowania się Komendanta Głównego SG z RPO, zwłaszcza pod kątem prawidłowości i terminowości realizacji obowiązków ustawowych. Ponadto zwraca się o niezwłoczne zbadanie okoliczności deportacji 3 obywateli Afganistanu z 10 kwietnia 2026 r. Pyta, czy planowane jest wstrzymanie deportacji obywateli Afganistanu.

ZPM.542.35.2026