Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Orzekając przepadek np. smartfona, sądy nie pozwalają na zgranie treści o znaczeniu emocjonalnym na inny nośnik
• A dziś jest to urządzenie m.in. ze zdjęciami i nagraniami czy wiadomościami dotyczącymi osób najbliższych
• Orzeczenie przepadku tych danych wraz z przepadkiem nośnika danych jest dodatkową, niewspółmierną dolegliwością
• Rzecznik Praw Obywatelskich występuje w tej sprawie do Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego
• Wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha zgodził się z wnioskiem RPO, informując że zwrócił się do Dyrektora Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości o przeprowadzenie, przed ewentualnym podjęciem prac legislacyjnych, stosownych badań (pismo w załączniku)

Chodzi o przepadek elektronicznych nośników danych, samych danych informatycznych oraz innych niematerialnych składników mienia wykorzystywanych do popełnienia przestępstwa. Ujawnił się tu problem relacji między przepadkiem nośnika danych (np. telefonu, smartfona, laptopa, dysku SSD, czy innego dysku zewnętrznego) a przepadkiem danych informatycznych na nim zapisanych.

Z sygnałów do Biura RPO wynika, że odrębne traktowanie tych dwóch kategorii nie stanowi utrwalonej praktyki orzeczniczej. Tymczasem przepadek nośnika oraz przepadek samych danych powinny być traktowane jako dwa odrębne rozstrzygnięcia.

Wątpliwości dotyczą też danych przechowywanych poza urządzeniem, ale funkcjonalnie z nim powiązanych, np. zapisanych równolegle na dyskach wirtualnych lub w „chmurze”. Rodzi to pytanie, czy ewentualny przepadek danych obejmuje również takie zasoby, a jeżeli tak, to jak miałby być skutecznie wykonywany. 

Wątpliwości co do tych problemów należy oceniać również w świetle prawa Unii Europejskiej. Powstaje pytanie, czy i w jaki sposób przepisy prawa karnego materialnego, procesowego i wykonawczego pozwalają na skuteczne objęcie takich składników mienia rozstrzygnięciem o przepadku albo zabezpieczeniem oraz na wykonanie takiego rozstrzygnięcia, zwłaszcza gdy usługodawca ma siedzibę poza Polską albo poza UE.

Sprawa wymaga co najmniej rozważenia, czy konieczne jest rozpoczęcie prac legislacyjnych, dostosowujących przepisy krajowe do prawa unijnego oraz do realiów coraz bardziej cyfrowego świata.

Dotyczy to w szczególności:

• wyraźnego rozróżnienia przepadku nośnika danych i przepadku danych informatycznych;
• określenia zasad postępowania z danymi niemającymi związku z przestępstwem, w tym danymi o charakterze osobistym,
• ustalenia, czy i na jakich zasadach przepadek może obejmować dane przechowywane w chmurze, dyskach wirtualnych itp.,
• doprecyzowania podstaw prawnych dotyczących przepadku niematerialnych narzędzi służących do popełnienia przestępstwa, w tym praw związanych z kontami na giełdach kryptowalut i kontami w mediach społecznościowych,
• stworzenia skutecznych mechanizmów wykonawczych pozwalających na realne pozbawienie sprawcy władztwa nad mieniem niematerialnym poprzez uniemożliwienie odzyskania dostępu do konta, w tym także w relacjach z podmiotami zagranicznymi.

Marcin Wiącek poprosił ministra Waldemara Żurka o analizę tych problemów i o stanowisko.

II.510.21.2026