Biuletyn Informacji Publicznej RPO

20 kwietnia 2026 r. Komisja Ekspertów ds. Osób Starszych rozmawiała o języku używanym do opisu procesów zmian demograficznych związanych ze starzeniem się społeczeństwa.

Punktem wyjścia do dyskusji była prezentacja prof. Ireny Kotowskiej i dr Janiny Petelczyc pt. „W stronę neutralnego języka opisu procesu starzenia się ludności”.

Ekspertki zwróciły uwagę, że obecnie używane słownictwo wymusza postrzeganie zachodzących zmian demograficznych jako obciążenie dla pracującej części społeczeństwa. Określenia takie jak „obciążenie demograficzne” nie uwzględniają wkładu i potencjału osób starszych dorosłych w życie rodzinne, społeczne i publiczne. W efekcie taka narracja pootrzymuje i pogłębia negatywne podejście nie tylko do osób starszych, ale ogólnie do starości.

Podkreślano potrzebę zmiany nazewnictwa przez m.in.:

• konieczność odejścia od jednostronnego pojęcia „obciążenia demograficznego” na rzecz ukazywania współzależności między grupami wieku,
• uwzględniania różnych perspektyw (zwłaszcza jednostkowej i skali mezo) analizowania zmian demograficznych, szczególnie z perspektywy biegu życia z jej dynamiką relacji demograficznych i społecznych
• dostrzegania wielowymiarowej wartości społecznej człowieka, wykraczającej poza jego aktywność ekonomiczną.

Zwrócono uwagę, że wydłużanie się życia i spadek dzietności powodują zmianę proporcji osób młodych do osób starszych. Jest to naturalny proces, który wymaga wzmacniania relacji międzypokoleniowych opartych na wzajemnym szacunku, godności i dostrzeganiu wartości każdego człowieka. Podkreślano, że potrzeba i udzielanie wsparcia nie są związane wyłącznie z wiekiem. Osoby z różnych grup wiekowych zarówno korzystają z pomocy, jak i wspierają innych, dlatego relacje międzypokoleniowe nie powinny być postrzegane według jednego schematu.

Uczestnicy spotkania wskazywali, że potrzeba zmian dotyczy: terminologii stosowanej w debacie publicznej, aktach prawnych, dokumentach urzędowych oraz w samym sposobie myślenia o starzeniu się i starości. Język powinien być precyzyjny, rzetelny i oparty na poszanowaniu godności człowieka – od języka zależy jak będzie postrzegana starość.

W załączeniu znajduje się opracowanie prof. Ireny Kotowskiej i dr Janiny Petelczyc dotyczące języka na temat demograficznego starzenia się populacji i uwzględniające uwagi zgłoszone w trakcie obrad Komisji.