Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Wizytując domy pomocy społecznej, Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur stwierdza stosowanie wobec ich mieszkańców łóżek przypominających klatki
• Funkcjonowanie takich łóżek w placówkach opiekuńczych stwarza wysokie ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania 
• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Wojciech Brzozowski zwraca się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o działania zmierzające do eliminacji stosowania takich łóżek

Jak stwierdził KMPT, łóżka te najczęściej składały się z metalowych, wysokich prętów otaczających każdą ze stron. Zdarzały się również łóżka drewniane, z drzwiczki zamykanymi na zasuwkę, a otwarte z góry.

Już sama konstrukcja łóżek-klatek sprawia, że umieszczanie w nich mieszkańców może być równoznaczne z nieludzkim i poniżającym traktowaniem. Funkcjonowanie takich łóżek niesie ze sobą ryzyko ich użycia niezgodnie z przeznaczeniem – jako narzędzia zastraszania, represji, nieformalnego dyscyplinowania, izolacji czy czasowego zabezpieczenia (np. wobec ograniczonego nadzoru personelu). 

Czas pobytu w łóżku-klatce nie jest odnotowywany w dokumentacji, co zwiększa ryzyko arbitralności i nadużyć. Łóżka te mogą również utrudnić lub uniemożliwić ewakuację, np. przy zagrożeniu pożarem.

Komitet Praw Człowieka ONZ uznaje stosowanie łóżek z metalowymi prętami (tzw. łóżek-klatek) wobec podopiecznych placówek psychiatrycznych i opiekuńczych za nieludzkie i poniżające traktowanie i zaleca podjęcie stanowczych kroków w celu wyeliminowania tej praktyki.

Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT) zaleca państwom natychmiastowe wycofanie ich z użytkowania. W jego standardach dotyczących środków przymusu w placówkach psychiatrycznych dla dorosłych podkreślono wręcz, że "korzystanie z łóżek z siatki (lub klatek) powinno być zabronione w każdych okolicznościach".

Z kolei Specjalny Sprawozdawca ds. tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania zauważa, że stosowanie łóżek klatkowych lub siatkowych nie służy żadnemu uzasadnionemu celowi, którego nie można by osiągnąć za pomocą standardowych środków przymusu bezpośredniego. Takie łóżka kilka lat temu wycofano z użytku w Czechach. Był to efekt m.in. zaleceń CPT i czeskiego krajowego mechanizmu prewencji tortur.

Reasumując, funkcjonowanie tego typu łóżek w placówkach stwarza wysokie ryzyko naruszenia zakazu tortur i innych postaci złego traktowania. 

ZRPO Wojciech Brzozowski zwraca się do podsekretarz stanu w MRPiPS Katarzyny Nowakowskiej o analizę tej kwestii i podjęcie efektywnych działań zmierzających do eliminacji stosowania takich łóżek przez personel domów pomocy społecznej i placówek całodobowej opieki.

W ocenie RPO byłoby też pożądane, aby MRPiPS podjęło pilne działania zmierzające do uregulowania tej kwestii w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Pozwoliłoby to na standaryzację sprzętu używanego wobec podopiecznych placówek opiekuńczych, a w konsekwencji ujednolicenie praktyki w tym zakresie i eliminację potencjalnych czynników ryzyka. Skuteczne zapobieganie torturom i nieludzkiemu traktowaniu wymaga bowiem wszechstronnych działań, również w wymiarze legislacyjnym i administracyjnym.

KMPT.575.7.2026