Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek 25 marca 2026 r. był gościem programu TVN24 "Tak jest". Mówił m.in. o statusie sędziów powołanych po 2018 roku, uznawaniu małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą, sytuacji w Trybunale Konstytucyjnym i uchodźcach z Ukrainy.

Status tzw. neosędziów

Głównym tematem rozmowy był najnowszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczący sędziów sądów powszechnych powołanych po 2018 roku. TSUE uznał, że sam fakt powołania sędziego przez nową KRS nie oznacza automatycznie, że jest on stronniczy, a jego wyroki nieważne. Każdy przypadek należy badać indywidualnie. Jeśli procedura była rzetelna, nie ma podstaw do dyskwalifikacji sędziego. 

– Czasami można usłyszeć takie domniemanie, że jeżeli mamy do czynienia z sędzią powołanym od 2018 roku, to jest to z definicji wadliwe orzeczenie i wadliwy skład sądu. Wielka Izba Trybunału Sprawiedliwości UE dzisiaj całkowicie podważyła takie stwierdzenie – wskazał RPO. Podkreślił, że obecny chaos jest sytuacją przejściową, którą musi uzdrowić systemowa ustawa, uwzględniająca jednak wytyczne TSUE o indywidualnym badaniu nominacji.

Uznawanie małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą

Marcin Wiącek odniósł się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nakazał transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa osób tej samej płci. Jako członek UE, Polska musi uznawać więzi rodzinne sformalizowane w innych państwach członkowskich.

– Fakt jest taki, że w ramach Unii Europejskiej mamy wspólnotę państw. Ta wspólnota państw na coś się umówiła. Umówiła się m.in. na to, że jeżeli jest związek osób tworzących rodzinę w jednym państwie, to będzie ten związek osób uznawany za rodzinę w każdym państwie UE – mówił RPO.

Zaznaczył, że polskie systemy PESEL czy akty stanu cywilnego nie są przygotowane na takie rejestracje, co wymaga pilnej interwencji ustawodawcy. Według Rzecznika wprowadzenie instytucji związku partnerskiego lub uznanie zagranicznych małżeństw nie narusza polskiej Konstytucji.

Kryzys w Trybunale Konstytucyjnym

Rzecznik odniósł się także do sytuacji sędziów TK wybranych przez Sejm, od których Prezydent RP nie odebrał ślubowania. Przypomniał, że zgodnie z wyrokami z 2015 r., Prezydent ma obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania. Jeśli impas będzie trwał, Marcin Wiącek zasugerował szukanie rozstrzygnięcia na drodze sądowej (np. skarga na bezczynność do sądu administracyjnego), zamiast szukania rozwiązań pozaprawnych.

Sytuacja uchodźców z Ukrainy

Na zakończenie RPO odniósł się do interwencji w sprawie luki w przepisach, która od 5 marca br. pozbawiła część uchodźców (np. osoby chore, niezdolne do pracy) prawa do bezpłatnej opieki medycznej. Rzecznik podkreślił, że państwo ma obowiązek zagwarantować prawo do ochrony życia każdemu pod swoją jurysdykcją. Zwrócił również uwagę na falę agresywnych reakcji w mediach społecznościowych, jakie wywołało podjęcie przez RPO tego tematu.