RPO Sylwia Gregorczyk-Abram na XI Kongresie Open Eyes Economy Summit 2026
Rzecznik praw obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram wzięła udział w XI Kongresie Open Eyes Economy Summit 2026, który odbywa się 17-18 listopada 2026 r. w Krakowie. Tegoroczna edycja Kongresu przebiega pod hasłem „Biznes a demokracja”.
Podczas wydarzenia uczestnicy debat rozmawiają o relacjach między gospodarką, państwem i społeczeństwem obywatelskim, odpowiedzialności biznesu, prawach człowieka, nowych technologiach oraz wyzwaniach współczesnej demokracji. Jednym z głównych tematów jest pytanie o to, w jaki sposób działalność gospodarcza może wzmacniać demokratyczne instytucje i przyczyniać się do budowania gospodarki opartej na wartościach.
XI Kongres Open Eyes Economy Summit 2026 odbywa się pod Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich.
Wystąpienie RPO
RPO Sylwia Gregorczyk-Abram uczestniczyła w sesji otwierającej Kongres, podczas której wygłosiła przemówienie pt. „Good governance, odpowiedzialny biznes, silna demokracja”.
W swojej wypowiedzi odniosła się do związków pomiędzy jakością instytucji publicznych, ochroną praw człowieka i odpowiedzialnością przedsiębiorstw za wpływ wywierany na ludzi oraz społeczeństwo.
Rzecznik podkreśliła, że gospodarka nie może być oceniana wyłącznie przez pryzmat wzrostu gospodarczego. Jej wiarygodność zależy od jakości reguł i instytucji oraz od poszanowania praw jednostki.
- Demokratyczna wiarygodność gospodarki zależy zatem od tego, czy władza ekonomiczna technologiczna, informacyjna oraz infrastrukturalna, podobnie jak władza publiczna, jest wykonywana w granicach prawa, podlega kontroli systemowej oraz pozostawia realny dostęp do indywidualnych środków ochrony wolności i praw jednostki - zaznaczyła.
Znaczną część wystąpienia poświęciła znaczeniu praworządności. Wskazała, że niezależne sądy, stabilne i przewidywalne przepisy oraz rozliczalne instytucje są nie tylko gwarancją ochrony praw i wolności obywateli, ale również warunkiem funkcjonowania wiarygodnej gospodarki.
- Demokratyczne państwo prawne nie jest więc zewnętrznym ograniczeniem gospodarki, ale warunkiem brzegowym jej bytu i wiarygodności, o ile wiarygodność ta ma mieć związek z wolnościami i prawami jednostki - mówiła Rzecznik.
RPO zwróciła także uwagę na znaczenie ochrony praw pracowniczych, przeciwdziałania dyskryminacji oraz zapewnienia bezpiecznych warunków pracy. Podkreśliła, że rozwój gospodarczy nie może odbywać się kosztem osób znajdujących się w słabszej pozycji ekonomicznej, a wiarygodna gospodarka wymaga poszanowania godności człowieka i skutecznych mechanizmów dochodzenia praw.
W dalszej części wystąpienia odniosła się do jakości usług publicznych, wskazując, że dostęp do ochrony zdrowia, edukacji, transportu, pomocy społecznej czy usług cyfrowych powinien mieć charakter powszechny i nie może zależeć wyłącznie od miejsca zamieszkania, sytuacji materialnej lub kompetencji technologicznych obywateli.
W kontekście transformacji klimatycznej podkreśliła potrzebę sprawiedliwego rozłożenia jej kosztów i ochrony osób szczególnie narażonych na negatywne skutki zmian gospodarczych i środowiskowych. Zaznaczyła również znaczenie udziału społeczności lokalnych w procesach decyzyjnych dotyczących kierunków rozwoju.
- Przyjęte zobowiązania w zakresie praw człowieka, ochrony środowiska, standardów pracy czy odpowiedzialności przedsiębiorstw nie są deklaracjami pozostającymi poza krajowym porządkiem prawnym, ale punktem odniesienia dla ustawodawcy, administracji, sądów i uczestników rynku - podkreśliła, mówiąc o respektowaniu zobowiązań międzynarodowych.
Odnosząc się do koncepcji „good governance”, RPO przypomniała, że obejmuje ona takie zasady jak praworządność, transparentność, odpowiedzialność, rozliczalność, partycypacja i responsywność instytucji publicznych. Wskazała, że podobne standardy znajdują odzwierciedlenie w międzynarodowych wytycznych dotyczących biznesu i praw człowieka, które określają obowiązki państwa, odpowiedzialność przedsiębiorstw oraz prawo osób pokrzywdzonych do skutecznych środków ochrony.
Szczególną uwagę Rzecznik poświęciła zasadzie należytej staranności (due diligence), rozumianej jako proces identyfikowania ryzyk dla praw człowieka i zapobiegania naruszeniom jeszcze przed ich wystąpieniem.
- Odpowiedzialny biznes zaczyna się zatem przed wystąpieniem naruszenia, już na etapie projektowania działalności, podejmowania decyzji i organizowania relacji z pracownikami, kontrahentami oraz społecznościami - podkreśliła. I dodała, że po stronie władz i instytucji publicznych niezbędne jest włączenie standardów, praktyk i rozwiązań wypracowanych na gruncie good governance w mechanizmy systemów nadzoru.
W końcowej części wystąpienia Rzecznik wskazała, że demokracja nie ogranicza się do procedur wyborczych i wymaga trwałych mechanizmów kontroli oraz rozliczalności podmiotów wywierających wpływ na życie społeczne.
- Demokracja nie wyczerpuje się bowiem wyborze władz. Wymaga wielopoziomowych, trwałych, powszechnych i uniwersalnych mechanizmów ograniczających arbitralność, zapewniających udział zainteresowanych oraz umożliwiających rozliczenie podmiotów wywierających istotny wpływ społeczny - zaznaczyła. - Państwo realizuje ten obowiązek przez prawo, niezależne instytucje i skuteczny nadzór. Przedsiębiorstwa przez poszanowanie wolności i praw człowieka i należytą staranność. Jednostka zaś otrzymuje realną możliwość zabrania głosu, zakwestionowania decyzji i uzyskania naprawienia szkody - dodała.
Podsumowując swoje wystąpienie, RPO podkreśliła ścisły związek między jakością instytucji publicznych, odpowiedzialnością przedsiębiorstw i ochroną praw człowieka.
- Good governance określa jakość reguł i instytucji, odpowiedzialny biznes - sposób wykonywania wpływu gospodarczego, a silna demokracja - zdolność wspólnoty do poddania obu tych sfer prawu, kontroli i odpowiedzialności - mówiła RPO.
Rzecznik zwróciła również uwagę na rolę krajowej instytucji praw człowieka w tym systemie. Wskazała, że zadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich jest włączanie standardów prawnoczłowieczych do debaty publicznej i mechanizmów nadzoru oraz dbanie o to, aby prawa człowieka nie były sprowadzane wyłącznie do kategorii ryzyka gospodarczego.
- Ostatecznie siła demokracji mierzona jest nie tylko jakością instytucji publicznych, ale także odpowiedzialnością podmiotów prywatnych za wpływ, jaki wywierają na ludzi i ich prawa. Dlatego good governance i odpowiedzialny biznes pozostają nieodłącznymi elementami silnej demokracji - zakończyła swoje wystąpienie RPO.
Dyrektor Zespołu ds. Sygnalistów na Kongresie
W Kongresie wziął udział również dyrektor Zespołu do spraw Sygnalistów w BRPO Marcin Malecko. Uczestniczył w sesji specjalnej pod patronatem Uniwersytetu Jagiellońskiego pn. „Innowacje dla demokracji.”
Paneliści wskazywali, że wpływ innowacji może być szerszy niż korzyści dla osób je wdrażających i obejmować inne podmioty, a także wpływać na sferę społeczną. Nowe technologie przez wyrównywanie szans, poszerzanie dostępu do dóbr i usług oraz wzmacnianie odporności państwa - mogą przyczyniać się do demokratyzacji życia społecznego, ale i mogą również prowadzić do pogłębiania nierówności. Celem panelu było rozważenie, jak odpowiedzialnie rozwijać i finansować nowe technologie w celu maksymalizacji korzyści i uniknięcia zagrożeń, aby innowacje prowadziły do budowy demokracji i dobrobytu.
Marcin Malecko wskazał, że prawo, a w szczególności prawa człowieka są szczególną dziedziną i perspektywą w kontekście innowacji. Ze swej natury skupiają się na aspekcie zagrożeń dla jednostki wynikających z wdrażania innowacji. Jednocześnie należy pamiętać, że innowacje stanowią dużą szansę dla obywateli. Przykładem może być sztuczna inteligencja, która pomaga obywatelom formułować wnioski kierowane do organów. Z drugiej strony, obywatele nie zawsze są świadomi z zagrożeń związanych z generowaniem wniosków przy pomocy modeli językowych.
Marcin Malecko podkreślił ponadto, że w dziedzinie innowacji prawo z natury jest spóźnione: odpowiada na wyzwania czy zjawiska dopiero jak są już zdefiniowane. Przykładem może być RODO, a obecnie - regulacje dotyczące sztucznej inteligencji, czy społecznej odpowiedzialności biznesu. Przy wdrażaniu prawnych innowacji, przychodzących do nas często z porządku prawnego Unii Europejskiej, na początku obserwujemy usztywnienie organizacji, na które nałożono określone obowiązki. Przykład RODO pokazuje jednak, że w dłuższej perspektywie te regulacje przyczyniają się zmiany sposobu myślenia i zmiany paradygmatów, w których się poruszamy. Obywatele stają się bardziej świadomi różnego rodzaju perspektyw i swoich uprawnień, co przykłada się na demokratyzację funkcjonowania społeczeństwa, w tym również organizacji.
Przepisy o ochronie sygnalistów stanowią innowację w polskim porządku prawnym, która ma szanse przyczynić się również do wsparcia innowacji np. poprzez wykrywanie i zapobieganie nadużyciom w obszarze finansowania badań naukowych.
O Kongresie
Open Eyes Economy Summit (OEES) to organizowany corocznie w Krakowie przez Fundację Gospodarki i Administracji Publicznej międzynarodowy kongres ekonomii wartości. XI edycja wydarzenia odbywa się pod hasłem „Biznes a demokracja” i zgromadziła przedstawicieli świata biznesu, nauki, administracji publicznej, kultury oraz organizacji społecznych.
Kongres stanowi forum debaty o gospodarce opartej na wartościach, społecznej odpowiedzialności biznesu, prawach człowieka oraz relacjach pomiędzy państwem, rynkiem i społeczeństwem obywatelskim. W programie znalazły się m.in. dyskusje dotyczące praw człowieka w działalności gospodarczej, etyki nowych technologii i sztucznej inteligencji, wzmacniania wspólnot lokalnych, przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu oraz ochrony praw obywatelskich w erze cyfrowej. Jednym z punktów programu jest również prezentacja V edycji Indeksu Wiarygodności Ekonomicznej Polski.
