Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Nie ma wątpliwości, że odpalanie fajerwerków nie tylko realnie zagraża zdrowiu, a czasem i życiu ludzi, ale też negatywnie wpływa na środowisko i bezpieczeństwo obywateli
• Całkowity zakaz ich używania byłby jednak nadmiernym ograniczeniem wolności i praw jednostek. Powinno się natomiast rozważyć, by organy jednostek samorządu terytorialnego mogły zakazywać lub ograniczać używania fajerwerków na określonym obszarze
• Rzecznik Praw Obywatelskich występuje do Minister Zdrowia oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Do RPO wpłynęły wnioski obywateli i organizacji pozarządowych dotyczące używania fajerwerków. Problem był też dyskutowany w Radzie Osób z Niepełnosprawnościami przy BRPO. Ma on istotny wpływ na realizację prawa do ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji RP) oraz na bezpieczeństwo obywateli. 

Najważniejsze negatywne skutki używania fajerwerków 

Po pierwsze, często występują uszkodzenia ciała u osób je odpalających, jak i postronnych; najczęściej to urazy rąk i poparzenia oczu. Zdarzają się też oparzenia chemiczne dróg oddechowych, uszkodzenia słuchu, amputacje palców, dłoni, czy całych rąk oraz rozległe oparzenia skóry. Poszkodowanymi nieraz są także dzieci i młodzież.  Fajerwerki są przyczyną licznych pożarów. Np. w Sylwestra 2024 strażacy podjęli aż 1200 takich interwencji; w 2025 było ich 1536.

Po drugie, fajerwerki wywołują hałas i błyski, które szkodzą zdrowiu, a nawet mogą zagrażać życiu. Dotyczy to głównie dorosłych i dzieci w spektrum autyzmu, osób z epilepsją czy wszystkich wrażliwych na hałas, w tym małych dzieci. Z badań wynika, że fajerwerki mogą powodować napady padaczkowe. Mają one też niekorzystny wpływ na zdrowie psychiczne osób z zespołem stresu pourazowego (PTSD).

Wystrzały te nie są obojętne dla osób doświadczających zaburzeń lękowych; negatywnie wpływają też na słuch, zwłaszcza dzieci. Według naukowców progiem szybkiego uszkodzenia słuchu jest hałas powyżej 130 dB. Tymczasem eksplozja petardy przekracza 160 dB. To więcej niż startujący odrzutowiec - 130 dB, koncert rockowy - 120 dB czy burza z piorunami - 110 dB.

Po trzecie, problemem jest emitowanie wielu szkodliwych substancji do atmosfery. Każdego roku trafia do niej ok. 12,5 tony magnezu, 0,8 tony tytanu, 1,2 tony rubidu, 10,5 tony baru, tony strontu i ok. 0,5 tony miedzi. Osłabia to układ oddechowy, nasila objawy astmy i alergii oraz wpływa na różne inne funkcje organizmu. Szkodliwe substancje emitowane przez fajerwerki dostają się też do wody i gleby, w wyniku czego przenikają do układów pokarmowych. 

Wpływ na bezpieczeństwo obywateli, państwa i porządek publiczny

Korzystanie z fajerwerków wiąże się z bezpieczeństwem obywateli, państwa i porządkiem publicznym. 

Używanie fajerwerków jest nierzadko przyczyną pożarów, w których dochodzi do zniszczeń mienia publicznego i prywatnego, w tym do szczególnie niebezpiecznych podpaleń budynków mieszkalnych. Znacząco obciąża to system bezpieczeństwa i zdolność reagowania na inne zdarzenia. 

W noc sylwestrową skala korzystania z fajerwerków wzrasta, choć do niebezpiecznych zdarzeń związanych z ich użyciem dochodzi także w innych terminach - pokazy fajerwerkowe to wciąż popularna atrakcja imprez okolicznościowych. W styczniu br. grupa osób, tamując ruch, odpaliła np. fajerwerki na drodze ekspresowej S7. W Sylwestra są one odpalane tam, gdzie obowiązuje całkowity zakaz ich używania, np. w Tatrzańskim Parku Narodowym.

Używanie fajerwerków ma zatem negatywny wpływ na bezpieczeństwo obywateli, którego zapewnianie, zgodnie z art. 5 Konstytucji RP, jest obowiązkiem państwa.  Bezpieczeństwo obywateli w analizowanym kontekście w wielu aspektach pokrywa się z pojęciami bezpieczeństwo państwa, czy porządek publiczny, którymi posługuje się art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności praw mogą być ustanawiane także, gdy wymagają tego względy ochrony środowiska i zdrowia.

Aktualny stan wiedzy nie pozostawia wątpliwości, że wystrzały fajerwerków, zwłaszcza tych z klasy F2, F3 i F4, stanowią realne zagrożenie dla zdrowia, a czasem także życia ludzi, jak również mają negatywny wpływ na środowisko oraz bezpieczeństwo obywateli.

W Sylwestra i w Nowy Rok widowiska fajerwerkowe urządza wiele podmiotów prywatnych, w tym niektóre miasta. Nierzadko, wbrew zakazowi, korzystają z nich dzieci, niemające najczęściej świadomości zagrożenia, a powinny być one szczególnie chronione, zgodnie z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP.

Co mówią przepisy

Mimo że używanie fajerwerków ma wpływ na wolności i prawa obywatelskie, obszar ten nie jest w pełni uregulowany przez prawo. Trudno uznać, że wystarczy sama możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności za wykroczenie osoby, która w ten sposób zakłóciła spokój, porządek publiczny, czy spoczynek nocny. Ściganie takich wykroczeń jest utrudnione. Właściwe organy nierzadko nie podejmują interwencji, uznając, że korzystanie z fajerwerków nie jest wprost zakazane żadnym przepisem prawa, a niekiedy nie bywa postrzegane przez sądy jako bezprawne, np. w Sylwestra.

Całkowity zakaz używania fajerwerków byłby nadmiernym ograniczeniem wolności i praw jednostek. Powinno się zaś rozważyć wyposażenie organów jednostek samorządu terytorialnego w niebudzącą wątpliwości kompetencję do zakazywania lub ograniczania prawa do używania fajerwerków na określonym obszarze.

Kompetencja taka jest wprawdzie obecnie wywodzona przez niektóre gminy z art. 40 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, jednak bywa to kwestionowane przez organy nadzoru oraz sądy. W efekcie w części gmin są ograniczenia korzystania z fajerwerków - niekwestionowane przez właściwe organy - natomiast w innych gminach nie jest to w ogóle uregulowane, co nierzadko pozostaje w związku ze stwierdzeniem nieważności uchwał dotyczących fajerwerków.

Na ten problem władze Krakowa bezskutecznie zwracały uwagę Prezesowi Rady Ministrów, MSWiA oraz Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zagadnienie jest zaś objęte projektem ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt. Proponuje się dodanie przepisu, by rada gminy mogła, w drodze uchwały, w celu zapewnienia poszanowania zwierząt, przeciwdziałania i zapobiegania narażaniu zwierząt na cierpienie i stres, utratę zdrowia lub życia, ustanowić ograniczenia i zakaz wykorzystywania fajerwerków.

Marcin Wiącek zwraca się o stanowisko do ministrów Jolanty Sobierańskiej-Grendy i Marcina Kierwińskiego. Prosi też o przedstawienie działań w celu ograniczenia negatywnych skutków używania fajerwerków. Chodzi zwłaszcza o rozważenie rządowej inicjatywy ustawodawczej, zmierzającej do przyznania gminom jednoznacznej i niebudzącej wątpliwości kompetencji do podejmowania uchwał wprowadzających zakazy lub ograniczenia korzystania z fajerwerków na określonych obszarach.

V.7202.2.2025