Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Wojciech Brzozowski przedstawił opinię do projektu zmiany rozporządzenia MSWiA ws. obecności przedstawicieli organizacji pozarządowych przy doprowadzeniu cudzoziemca do granicy (druk nr 1312)
• W ocenie RPO projekt przewiduje zbyt krótkie terminy na poinformowanie przedstawicieli NGO-sów: nie później niż w 2 godziny przed czynnością – gdy pozostało do niej mniej niż 24 godziny
• Dodatkowe wątpliwości budzi sama koncepcja przeprowadzania deportacji w terminie do 24 godzin od zatrzymania cudzoziemca. Może to mu uniemożliwiać skorzystanie z podstawowych gwarancji procesowych

Projekt zakłada dodanie do rozporządzenia zobowiązania organu Straży Granicznej do poinformowania przedstawicieli organizacji pozarządowych udzielających pomocy cudzoziemcom o planowanym doprowadzeniu cudzoziemca do granicy albo do portu lotniczego lub morskiego państwa, do którego zostaje doprowadzony, nie później niż w terminie 2 godzin przed tą czynnością – gdy pozostało do niej mniej niż 24 godziny. Ponadto przedstawiciele NGO-sów mieliby składać SG deklaracje potwierdzające udział w tej czynności nie później niż w godzinę od otrzymania tej informacji. Niezłożenie deklaracji w tym terminie uważano by się za rezygnację z udziału w tej czynności.

Założenie, że organizacja pozarządowa będzie zawsze w stanie dotrzeć na miejsce w 2 godziny od otrzymania informacji SG, może powodować, że ten sposób procedowania będzie wysoce nieefektywny. Powstaje wątpliwość, czy nie prowadzi to do iluzoryczności tego uprawnienia. Udział przedstawicieli NGO-sów w tych czynnościach pełni istotną funkcję prewencyjną. Stanowi jeden z kluczowych elementów gwarancyjnych, służących zapobieganiu naruszeniom praw cudzoziemców. Przepisy powinny zapewniać zatem realne warunki dla ich udziału, tak by mechanizm ten gwarantował rzeczywistą i efektywną kontrolę.

Projekt może generować dodatkowe ryzyka z punktu widzenia systemu zapobiegania torturom i innym formom nieludzkiego i poniżającego traktowania lub karania, zwłaszcza w kontekście utrzymującego się braku pełnego umocowania RPO w art. 333 ustawy o cudzoziemcach do monitorowania czynności związanych z przymusowym wykonaniem decyzji powrotowych.

Wprowadzanie tak krótkich terminów informowania i reakcji prowadzi do osłabienia mechanizmów kontrolnych i pogłębienia luki w systemie prewencji tortur, co pozostaje w sprzeczności ze zobowiązaniami Protokołu fakultatywnego do Konwencji ws. zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (OPCAT).

Dodatkowe wątpliwości budzi sama koncepcja przeprowadzania deportacji w terminie do 24 godzin od momentu zatrzymania cudzoziemca. Tak krótkie ramy czasowe mogą w praktyce uniemożliwiać skorzystanie przez cudzoziemca z podstawowych gwarancji procesowych, zwłaszcza prawa do kontaktu z pełnomocnikiem i skutecznego zaskarżenia decyzji. Przy takim skróceniu czasu pomiędzy zatrzymaniem a przymusowym doprowadzeniem istnieje istotne ryzyko, że prawa te będą miały charakter iluzoryczny, a ich efektywna realizacja stanie się w praktyce niemożliwa.

ZPM.542.40.2026