Biuletyn Informacji Publicznej RPO

1 kwietnia 2026 r. w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich odbyło się spotkanie przedstawicieli Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego BRPO z przedstawicielami Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. 

Zespół Prawa Administracyjnego i Gospodarczego reprezentowali: Piotr Mierzejewski - dyrektor Zespołu oraz Anna Bogucka i Magdalena Marzęcka-Krygier. Ze strony ZPF w spotkaniu uczestniczyli: Marcin Czugan - prezes Zarządu ZPF, Katarzyna Brzeska-Miksa, Robert Majkowski oraz Tomasz Rutkowski. ZPF jest organizacją branżową (organizacją pracodawców) działającą w wielu sektorach rynku finansowego w Polsce. Jednym z obszarów jego działalności ZPF jest tzw. hipoteka odwrócona w modelu sprzedażowym. I właśnie tego głównie zagadnienia dotyczyło spotkanie. 

Kwestia uregulowania w ustawie zasad działalności podmiotów oferujących ww. produkt pojawia się w debacie publicznej od wielu lat. Zarówno przedstawiciele branży, jak i organy władzy publicznej, a także RPO, podejmowali różnego rodzaju inicjatywy, które w założeniu miały doprowadzić do wypracowania kompleksowej regulacji prawnej modelu sprzedażowego. Niestety dotychczas nie udało się osiągnąć tego celu.

W związku z rosnącym znaczeniem społecznym i ekonomicznym omawianego zagadnienia w ocenie Rzecznika konieczne jest ponowne podjęcie starań o doprowadzenie do ponownego zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym. 

Przedstawiciele ZPF przekazali swoją ocenę aktualnej sytuacji na rynku. Wskazali na otrzymywane informacje o nieprawidłowościach, które dotyczą przede wszystkim podmiotów, które nie są członkami organizacji oraz które nie przyjęły norm wynikających z „Zasad Dobrych Praktyk” ZPF. W związku z brakiem regulacji prawa powszechnie obowiązującego, ZPF wypracował regulację wewnętrzną „Zasady Dobrych Praktyk”, ustanawiającą m. in. standardy uczciwej oferty z zakresu modelu sprzedażowego. Do przestrzegania tych zasad oraz standardów zobowiązały się te podmioty działające na rynku hipoteki odwróconej w modelu sprzedażowym, które są członkami ZPF. Można przypuszczać, że pozostałe podmioty, które chociażby tego rodzaju zasad nie przyjęły, stanowią czynnik wysokiego ryzyka na tym rynku, przede wszystkim zachowując bardzo duży zakres swobody kształtowania relacji z klientem – seniorem, niejednokrotnie pozbawionym ochrony przed nadużyciami o charakterze prawnym i finansowym. Klientem na tym rynku są seniorzy, w dużej mierze osoby po 70. roku życia, w tym w dużej części osoby samotne.

W trakcie spotkania przedstawiono możliwe działania o charakterze generalnym Rzecznika w związku z  tym zagadnieniem. Wyrażona została chęć dalszej współpracy RPO z ZPF.

Ponadto spotkanie stało się okazją do poruszenia kilku innych tematów dotyczących rynku finansowego, a przekazywanych w skargach obywatelskich do Rzecznika. Istotną kwestią przekazaną przedstawicielom ZPF był problem nagannych praktyk stosowanych, przez niektóre firmy windykacyjne wobec osób wskazywanych jako dłużnicy. Także w tym zakresie uczestnicy spotkania ustalili, że istnieje możliwość wymiany sygnałów o istniejących nieprawidłowościach, a w przypadku członków ZPF  - podejmowanie działań samoregulacyjnych w oparciu o istniejące regulacje wewnętrzne organizacji.