Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk przedstawił Ministerstwu Sprawiedliwości opinię do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego (nr UD344).

Celem projektu jest doprecyzowanie i racjonalizacja podstaw jurysdykcji polskiej w sprawach dotyczących najpoważniejszych zbrodni międzynarodowych oraz poszerzenia praktycznej możliwości wszczynania postępowań wobec cudzoziemców przebywających poza terytorium RP.

W konsekwencji projektowanych zmian, jeżeli wejdą w życie, możliwe będzie wszczynanie postępowań także wtedy, gdy czyn nie ma bezpośredniego związku z terytorium RP, a podejrzany (cudzoziemiec) przebywa poza granicami Polski. 

W ocenie RPO słuszny jest kierunek zmian – pełna implementacja zasady jurysdykcji uniwersalnej – i umożliwienie polskim organom procesowym ścigania sprawców najpoważniejszych przestępstw, tj. zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych oraz zbrodni agresji niezależnie od miejsca, gdzie te osoby się znajdują, a także niezależnie od tego, czy do przestępstwa doszło na terytorium Polski.

Projekt zmian RPO ocenia pozytywnie.  Ryzykiem pozostaje skuteczność postępowań: dostęp do dowodów, współpraca międzynarodowa oraz realna możliwość doprowadzenia podejrzanego do dyspozycji polskich organów. Część spraw może kończyć się na etapie postępowania przygotowawczego albo wymagać długotrwałej współpracy międzynarodowej.

Wątpliwości budzą jednak klauzule generalne: "ważnego interesu państwa" oraz "interesu międzynarodowego". Są sformułowane zbyt ogólnie i bez kryteriów rozróżnienia, co zwiększa uznaniowość. Klauzula ważnego interesu międzynarodowego jest nową przesłanką wprowadzaną do k.p.k. Preferowanym rozwiązaniem wydaje się klauzula „ważnego interesu RP w ściganiu” z uwagi na spójność z terminologią k.p.k., przy wskazaniu, że elementem tego interesu mogą być zobowiązania międzynarodowe i potrzeba współpracy międzynarodowej.

II.516.1.2026