Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się do przewodniczącego Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, sekretarza stanu w MS Arkadiusza Myrchy, w sprawie czynności sprawdzających Komisji 

Skargi skłoniły Rzecznika do powrotu do problemu czynności sprawdzających Komisji Weryfikacyjnej. Skargi dotyczą głównie czasu trwania postępowania sprawdzającego, niemożności przeciwdziałania jego przewlekłości i nieproporcjonalnych ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw (prawa do sądu, prawa do ochrony własności i praw majątkowych) oraz niskiej skuteczności ich sądowej ochrony – wobec wydania zabezpieczenia przez Komisję.

Wcześniej RPO zgłaszał te problemy poprzednim przewodniczącym Komisji i MS. Skargi  potwierdzają, że nie straciły one aktualności. A niemal dziewięcioletnia działalność Komisji pozwala na ukształtowanie praktyki stosowania ustawy, co może uprawniać do bardziej ogólnych wniosków.

Tzw. czynności sprawdzające podejmuje się na wstępnym etapie prac Komisji. Chodzi o sprawdzenie, czy uzasadniają one wszczęcie postępowania rozpoznawczego - czy jest prawdopodobieństwo, że decyzję reprywatyzacyjną wydano z naruszeniem prawa. Działania Komisji nie mają tu charakteru władczego. Kolejne nowelizacje wprowadziły jednak możliwość wydawania rozstrzygnięć wobec osób trzecich już na tym wstępnym etapie, w ramach zabezpieczenia czynności sprawdzających. 

Szczegółowo przestawione w wystąpieniu RPO okoliczności uzasadniają zbadanie praktyki stosowania przez Komisję czynności sprawdzających.

Dlatego zastępca RPO Stanisław Trociuk prosi o wyjaśnienie:

• Jak często zdarza się, że Komisja wykorzystuje instrumenty zabezpieczenia z art. 24a i z art. 26a ustawy?
• W jakich sytuacjach, zdaniem Komisji, wpis do księgi wieczystej ostrzeżenia o czynnościach sprawdzających jest „konieczny”, a kiedy staje się „zbędny” w rozumieniu art. 24a ust. 1 i ust. 2 ustawy? Czy postanowienia Komisji wnioskujące o taki wpis zawierają uzasadnienia?
• Czy zdarzyło się, że sąd wieczystoksięgowy odmówił wpisu takiego ostrzeżenia, a jeśli tak, jakie były tego przyczyny? Jakie, w ocenie samej Komisji, skutki prawne wywołuje wpis ostrzeżenia o czynnościach sprawdzających?
• Czy w sytuacji, gdy wszczęto postępowanie sprawdzające, a Komisja uzyska informacje o toczących się postępowaniach, o jakich mowa w art. 26a ust. 1 in princ. ustawy, skierowanie stosownego wniosku jest regułą,  czy też zdarzają się sytuacje, gdy Komisja uznaje (np. ze względu na cel obu postępowań, szczególne okoliczności sprawy), że zawieszenie postępowania nie jest zasadne?
• Jak w praktyce działania Komisji rozumiane są przesłanki zastosowania zabezpieczenia z art. 26a ustawy, tj. jakiego rodzaju postępowań przepis ten dotyczy, względnie – w jakiego rodzaju postępowaniach Komisja takie wnioski składa?
• Czy wnioski Komisji do sądu bądź organu prowadzącego postępowanie podlegające zawieszeniu zawierają uzasadnienie? Czy sąd/organ z reguły uwzględnia wniosek Komisji, czy zdarza się, że go oddala, a jeżeli tak – to jakie okoliczności  uzasadniają oddalenie wniosku o zawieszenie?
• Jaki jest – o ile takie oszacowanie jest możliwe – przeciętny czas trwania postępowań sprawdzających oraz zabezpieczeń wydawanych w ich trakcie?

IV.7004.6.2025