Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich  zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o szczegółowe uregulowanie instytucji tzw. ujęcia obywatelskiego wobec osób nieletnich
• Resort podziela stanowisko RPO, że zagadnienia związane z ingerencją w wolność osobistą – w szczególności wobec osób nieletnich – wymagają szczególnej staranności legislacyjnej oraz zapewnienia odpowiedniego poziomu gwarancji prawnych
• Uwagi RPO zostaną przekazane zespołowi prowadzącemu prace nad nowelizacją ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich celem ich rozważenia

Zgodnie z art.  243 Kodeks postępowania karnego, "każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości. Osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji".

Użycie środków przymusu wobec nieletnich reguluje ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Zgodnie z nią przepisy Kodeksu postępowania cywilnego właściwe dla spraw opiekuńczych "stosuje się odpowiednio, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej”. Oznacza to, że ta ustawa nie reguluje kompleksowo całego postępowania, opartego na procedurze mieszanej (ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich i K.p.c.). 

W sprawach nieletnich nie ma zatem jakiejkolwiek normy odsyłającej do art. 243 K.p.k., czy osobnego uregulowania dopuszczalności ujęcia i określenia jego warunków. Brak również przepisów precyzujących szczególne obowiązki policjantów w momencie przejęcia nieletniej osoby ujętej przez obywatela. Brak takich wykonawczych regulacji wobec osób pełnoletnich nie usprawiedliwia ich braku, gdy chodzi o osobę nieletnią, która wymaga szczególnej opieki organów procesowych.

Z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą. Minimalną gwarancją jest precyzyjne zakreślenie granic i warunków ingerencji w wolność i nietykalność osobistą innych obywateli. Warunki stosowania ujęcia obywatelskiego wobec nieletniego na gruncie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich wymagają doprecyzowania i wyraźnego zakreślenie dopuszczalności i warunków tej ingerencji, w tym poprzez odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 243 k.p.k.

RPO Marcin Wiącek poprosił ministra Waldemara Żurka o rozważenie zainicjowania stosownych działań legislacyjnych.

II.510.109.2026