Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk przedstawił Ministerstwu Sprawiedliwości uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (UD366)
• Projekt odpowiada postulowanej przez RPO konieczności uregulowania kontaktów osób ubezwłasnowolnionych z osobami bliskimi oraz z innymi, z którymi są związane emocjonalnie
• Na brak takiej regulacji wpływały skargi, wobec czego Rzecznik wystąpił do MS o uregulowanie tych kwestii w oderwaniu od prowadzonych prac nad likwidacją samej instytucji ubezwłasnowolnienia

W polskim systemie prawnym nie ma regulacji dotyczącej kontaktów pełnoletnich osób ubezwłasnowolnionych z ich bliskimi. Przepisy K.r.o. dotyczą tylko kontaktów małoletnich dzieci - nie da się ich stosować wobec dorosłych osób ubezwłasnowolnionych.

Projekt jest też realizacją wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 20 października 2022 r., (Bierski przeciwko Polsce, 46342/19). ETPC uznał, że brak w polskim prawie jakichkolwiek ram chroniących prawo skarżącego, będącego ojcem, któremu była żona odmawiała kontaktów z ich wspólnym synem ubezwłasnowolnionym całkowicie, narusza prawo do poszanowania jego życia rodzinnego i art. 8  EKPC. 

Zakres projektu odpowiada również art. 22 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, zgodnie z którym żadna osoba niepełnosprawna, bez względu na miejsce zamieszkania lub warunki życiowe, nie może być narażona na arbitralną lub bezprawną ingerencję w życie prywatne, sprawy rodzinne, dom lub korespondencję, czy innego typu komunikację międzyludzką ani na bezprawne naruszanie jej czci i reputacji. Osoby niepełnosprawne mają prawo do ochrony prawnej przed tego rodzaju ingerencjami.

Rzecznik od lat postuluje zniesienie ubezwłasnowolnienia, wskazując na konieczność zastąpienia instytucji ubezwłasnowolnienia innym instrumentem prawnym w pełniejszy sposób realizującym dyrektywy godności, wolności i równego traktowania każdej osoby. Mając na uwadze tempo prac nad ustawą o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji oraz konieczność realizacji wiążących Polskę zobowiązań międzynarodowych, potrzeba uregulowania kwestii kontaktów wydaje się uzasadniona niezależnie od prac w zakresie zniesienia instytucji ubezwłasnowolnienia.

RPO co do zasady pozytywnie ocenia kierunek proponowanej zmiany. Jednocześnie w swej opinii wskazuje kwestie szczegółowe, które wymagają doprecyzowania lub ponownej refleksji nad kształtem proponowanej instytucji (chodzi m.in. o kwestię jednoznacznego objęcia nowymi przepisami osób częściowo ubezwłasnowolnionych). 

IV.022.4.2026