Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił senackim Komisjom Ustawodawczej oraz Praw Człowieka i Praworządności opinię do ustawy z 15 maja 2026 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (druk senacki nr 728).

Marcin Wiącek wskazuje, że ustawa uchwalona przez Sejm - obok rozwiązań zasługujących na uznanie w zakresie wprowadzenia kontroli sądowej decyzji prokuratorskich odmawiających dopuszczenia do czynności pełnomocnika osoby niebędącej stroną - zawiera również propozycje, które budzą zastrzeżenia i powinny być przedmiotem pogłębionej analizy oraz poprawek Senatu.

Chodzi zwłaszcza o zbyt szeroko zakrojone przesłanki pozwalające prokuratorowi przeprowadzić czynność bez udziału pełnomocnika, zanim dojdzie do uprawomocnienia się postanowienia i rozpoznania wniesionego do sądu zażalenia. Jeśli bowiem na aprobatę zasługuje wprowadzenie wyjątkowej możliwości wykonania czynności procesowej przed dniem uprawomocnienia, to należy zgłosić zastrzeżenia co do treści wyjątku pozwalającego na tzw. natychmiastową wykonalność decyzji prokuratora w oparciu o "ważny interes śledztwa". Może to zniweczyć zmiany, jakie niesie uregulowanie kontroli sądowej dla decyzji zapadających na gruncie art. 87 § 3 k.p.k. 

Przeprowadzenie zatem czynności bez udziału pełnomocnika, który zgłosił udział, warunkowane ogólnym terminem "ważnego interesu śledztwa", prowadzi do wniosku, że nadal prokurator będzie mógł instrumentalnie dysponować udziałem pełnomocnika w pierwszym przesłuchaniu w postępowaniu przygotowawczym, co dezaktualizowałoby sens następczej kontroli zażaleniowej. W ocenie RPO nie tylko udaremnia to podjęte wysiłki legislacyjne, ale również, w płaszczyźnie gwarancji konstytucyjnych, pozostaje sprzeczne z zakazem tworzenia rozwiązań pozornych i standardem lojalności ustawodawcy wobec obywatela, obowiązującym na gruncie art. 2 Konstytucji RP.

Dlatego Marcin Wiącek poddaje pod rozwagę komisji zmianę art. 87 § 5 k.p.k. w zaproponowany sposób, co pozwoliłoby usunąć opisane wątpliwości. (szczegóły w załączniku)

II.510.1307.2025