Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu orzekł, że Polska naruszyła art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, bo nie zagwarantowała sędziemu przeniesionemu z wydziału karnego do wydziału rodzinnego możliwości odwołania do sądu.

Sprawa dotyczyła warszawskiego sędziego, który w 2019 r. decyzją prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia został przeniesiony z wydziału karnego do wydziału rodzinnego. Sędzia protestował przeciwko decyzji, wskazując, że jest karnistą, a nie specjalistą od prawa rodzinnego, a także sugerując, że stanowi ona wymierzoną w niego szykanę, ponieważ wielokrotnie uniewinniał od zarzutów uczestników protestów pod Sejmem czy uczestników kontrmanifestacji. 

W jego sprawie interweniował także Rzecznik Praw Obywatelskich, żądając od prezesa wyjaśnienia przyczyn przeniesienia. 

Od decyzji prezesa sądu sędzia wniósł odwołanie do Krajowej Rady Sądownictwa (zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 22a §5 Prawa o ustroju sądów powszechnych). Zanim KRS rozpatrzyła odwołanie, Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie stwierdziła nieważność decyzji o przeniesieniu, ponieważ zapadła bez obligatoryjnej opinii kolegium tegoż sądu. 

Pełnomocnik sędziego poinformował o decyzji KRS, wskazując, że rozpatrywanie odwołania stało się w takiej sytuacji bezprzedmiotowe. Mimo to KRS odwołanie rozpatrzyła i oddaliła, nie podając żadnego uzasadnienia. Decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie stwierdzająca nieważność przeniesienia została zignorowana – sędzia rejonowy i tak został zmuszony do orzekania w wydziale rodzinnym. 

Sędzia złożył skargę do ETPC, zarzucając Polsce naruszenie jego prawa do sądu (art. 6 EKPC). Do postępowania w charakterze przyjaciela sądu przystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich. W przedłożonej opinii argumentował, że z niezawisłości sędziowskiej wynika prawo do ochrony przed arbitralnym przenoszeniem sędziego między jednostkami organizacyjnymi sądu. Zdaniem RPO art. 6 EKPC wymaga, aby sędzia miał możliwość odwołania od decyzji przełożonego o przeniesieniu go do innego wydziału wbrew jego woli. 

15 stycznia 2026 r. ETPC uwzględnił skargę (sprawa Biliński vs. Polska, 13278/20), stwierdzając naruszenie art. 6 EKPC. Trybunał zgodził się z RPO, że od decyzji o podziale czynności sędzia powinien mieć możliwość odwołania się do niezależnego sądu. Tymczasem polskie prawo przewiduje jedynie możliwość odwołania do KRS, której uchwała jest ostateczna. 

ETPC uznał, że odwołanie do KRS nie jest skutecznym środkiem odwoławczym z trzech powodów:

• sędzia nie ma prawa do osobistego udziału w posiedzeniu KRS, na którym podejmowana jest uchwała w sprawie jego odwołania;
• uchwała KRS nie wymaga uzasadnienia;
• obecna KRS od 6 marca 2018 r. jest powoływana w większości przez parlament, więc nie może być uznana za organ niezależny. 

VII.510.36.2021