Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do postępowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargi obywatela na fiskusa, który błędnie ocenił, że prawo do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w jego sprawie wygasa w terminie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.
• Wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej Decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, jak i poprzedzającej ją Decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz o umorzenie postępowania administracyjnego (sygn. akt III SA/Wa 2429/25)

Stan faktyczny 

Sąd stwierdził, że spadek po zmarłej 4 lipca 2019 r. nabył jej brat. Odpis postanowienia sąd wysłał do Urzędu Skarbowego. Skarżący złożył do US zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych (SD-3), wraz z tym postanowieniem sądu. W złożonym zeznaniu obywatel wskazał nabycie tytułem dziedziczenia 70 tys. zł. Był przekonany, że jako członek najbliższej rodziny zmarłej nie musi płacić podatku od spadków i darowizn ani powiadamiać o tym fiskusa.

US wezwał go do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość środków pieniężnych wchodzących w skład spadku wraz z prośbą o podanie banku, który dokonał wypłaty z tytułu nabycia spadku. Skarżący przedstawił zaświadczenie Domu Pomocy Społecznej, na którego mocy wypłacono mu pieniądze. Skarżący wniósł do US o umorzenie postępowania.

US ustalił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn na 3700 zł. Wskazał, że nie może tu być zastosowany przepis o zwolnieniu dla osób najbliższych, ponieważ zgłoszenie SD-Z2 nie zostało złożone terminowo. Wskazał, że zgłoszenie powinno być złożone do 17 czerwca 2022 r., a wpłynęło 20 listopada 2024 r. - po upływie 6-miesięcznego terminu, liczonego od dnia powstania obowiązku podatkowego. Dodano, że nie ma tu zastosowania instytucja przywrócenia terminu.

Skarżący odwołał się, powołując się na brak wiedzy o konieczności zgłoszenia nabycia spadku i wnosząc o przywrócenie terminu. DIAS w Warszawie utrzymał zaskarżoną decyzję US. Skarżący wniósł skargę do WSA.

Argumenty RPO dla WSA

Rzecznik przystąpił do tego postępowania, dostrzegając w decyzji DIAS w Warszawie, a także w poprzedzającej ją decyzji US, istotne naruszenia prawa, skutkujące negatywnie w sferze praw i wolności obywatelskich 

Według Rzecznika DIAS błędnie ocenił, że prawo do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w sprawie skarżącego wygasa w terminie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Konstatacja ta była oparta na niewłaściwym określeniu momentu powstania obowiązku podatkowego oraz na błędnym przyjęciu, że w sprawie znajdzie zastosowanie 5-letni, a nie 3-letni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. w brzmieniu obowiązującym przed 7 stycznia 2026 r. stanowił, że obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze dziedziczenia z chwilą przyjęcia spadku. Przy ustaleniu terminu konieczne było odniesienie się do Kodeksu cywilnego. Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wynosi 6 miesięcy, licząc od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem.

W świetle art. 1025 § 1 Kc sąd na wniosek osoby mającej interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku nie tworzy nowego stanu prawnego, a tylko dokumentuje, że dane osoby są spadkobiercami.

O powstaniu obowiązku podatkowego przy nabyciu w drodze dziedziczenia w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. w stanie prawnym obowiązującym przed 7 stycznia 2026 r. decydowała zatem data skutecznego złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku lub upływ 6-miesięcznego terminu, który jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Doręczenie skarżącemu decyzji US z 28 maja 2025 r., ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego nastąpiło 4 czerwca 2025 r. - czyl już po upływie 3-letniego terminu, o którym mowa w art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji należy przyjąć, że organy podatkowe obu instancji naruszyły art. 68 § 1 i 2 O.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., art. 17a ust. 1 u.p.s.d. oraz art. 6 ust. 4 u.p.s.d., przyjmując, że decyzja ustalająca zobowiązanie w podatku od spadków mogła zostać doręczona przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Obie decyzje – DIAS w Warszawie i US – zostały wydane już po uchwale NSA w składzie siedmiu sędziów 26 maja 2025 r. (sygn. akt III FPS 2/25), rozstrzygającej wątpliwości prawne w tym zakresie.

Zdaniem RPO doszło tym samym do naruszenia przez organy obu instancji art. 208 § 1 O.p. Przepis ten stanowi, że jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

V.511.534.2025