Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek uhonorował odznaką honorową „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” śp. dr Annę Drabarz, prawniczkę, badaczkę i aktywistkę na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami, propagatorkę Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, ekspertkę w zakresie praw człowieka i prawa Unii Europejskiej.

Odznaka została wręczona 28 maja 2026 r. podczas międzynarodowej konferencji im. dr Anny Drabarz pt. "Nie zostawiać nikogo w tyle" Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami jako standard rozwoju Polski i odbudowy Ukrainy, zorganizowanej przez Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami. Odznakę w imieniu laureatki odebrała jej matka Małgorzata Drabarz.

Podczas wydarzenia Rzecznik wręczył również nagrody laureatom pierwszej edycji konkursu dziennikarskiego o niezależnym życiu im. dr Anny Drabarz "Na własnych zasadach".

Wystąpienie RPO Marcina Wiącka

RPO Marcin Wiącek wygłosił wystąpienie otwierające konferencję.

– Świat nie zmienia się na lepsze sam – potrzebuje do tego ludzi takich, jak doktor Anna Drabarz, która już niestety z tego świata odeszła – mówił Marcin Wiącek. Jedną z podstawowych kwestii, którą zajmowała się Anna Drabarz, było prawo osób z niepełnosprawnościami do niezależnego życia. Jego realizacja wymaga zmian prawnych. 

– Myślę, że wyraziliśmy pewną nadzieję, że decyzje polityków będą takie, by zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami niezależnego życia stanie się priorytetem i dojdzie do zniesienie instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienia jej wspieranym podejmowaniem decyzji – mówił Marcin Wiącek. 

Drugą kwestią centralną w pracy dr Anny Drabarz było stworzenie ustawy o asystencji osobistej. – To jest niezwykle ważne i mówimy o tym w zasadzie na każdym spotkaniu dotyczącym problematyki Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami – mówił rzecznik. 

W ostatnim czasie Biuro RPO przeprowadziło pierwsze w Polsce badanie dotyczące świadomości osób z niepełnosprawnościami praw przysługujących im na mocy KPON. Niebawem zostaną one opublikowane – zapowiedział rzecznik. Wśród najdonośniejszych wniosków płynącego z tego badania Marcin Wiącek wskazał, że wśród badanych osób z niepełnosprawnościami dominowało poczucie, iż decyzje ich dotyczące są podejmowane za nich. Chodzi zarówno o wybory dotyczące ich życia prywatnego, jak i politykę i tworzenie prawa. 

– Bardzo często mówimy o potrzebie rzeczywistego, a nie tylko fasadowego włączenia osób z niepełnosprawnościami w procesy decyzyjne i prawodawcze tak, aby każde rozwiązanie prawne, które odnosi się do sytuacji osób z niepełnosprawnościami, było wypracowane z udziałem przedstawicieli tych osób – mówił Marcin Wiącek.

Kończąc wystąpienie, rzecznik zwrócił się do ukraińskich organizacji współtworzących spotkanie, dziękując za ich obecność. – Problematyka, o jakiej rozmawiamy, jest zagadnieniem, które nie dostrzega granic. W Polsce przebywa dużo osób z niepełnosprawnościami, które musiały opuścić Ukrainę w 2022 roku i myślę, że trzeba o tym dyskutować, jak w naszym otoczeniu prawnym dbać o godność, o prawo do ochrony zdrowia i prawo do życia wszystkich osób z niepełnosprawnościami, które przebywają na terytorium naszego kraju – mówił RPO.

Wręczając odznakę, Rzecznik mówił, że świat stracił dr Annę Drabarz w czasie, gdy jej jeszcze potrzebował, ale jej dzieło jest i będzie kontynuowane. W imieniu swoim i całego Biura RPO złożył najwyższe wyrazy uznania i szacunku.

Laudacja prof. Macieja Perkowskiego

Prof. Maciej Perkowski w wygłoszonej laudacji podkreślał wyjątkową osobowość i dorobek Laureatki. Wspominał ją nie tylko jako wybitną ekspertkę, lecz przede wszystkim jako osobę pełną odwagi, autentyczności i niezwykłej energii w przełamywaniu barier społecznych oraz instytucjonalnych.

Zaakcentował jej niezależność myślenia, wizjonerskie podejście do nauki oraz konsekwencję w działaniu. Prof. Perkowski przypomniał, że dr Anna Drabarz już na początku swojej drogi naukowej podejmowała tematy wyprzedzające swój czas, a swoją działalność badawczą i ekspercką konsekwentnie łączyła z ideą równego traktowania, niedyskryminacji i wdrażania standardów wynikających z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami.

Szczególne miejsce w laudacji zajęło zaangażowanie dr Anny Drabarz w działalność społeczną i ekspercką - zarówno na poziomie regionalnym, krajowym, jak i europejskim. Prof. Perkowski wskazał m.in. na jej aktywność w organizacjach reprezentujących osoby z niepełnosprawnościami, działalność ekspercką w instytucjach publicznych oraz wkład w prace organizacji międzynarodowych zajmujących się ochroną praw człowieka. Podkreślił, że wszystkie pełnione przez nią funkcje realizowane były z pełnym oddaniem i autentycznym zaangażowaniem.

Kończąc wystąpienie, prof. Maciej Perkowski zaznaczył, że mimo przedwczesnego odejścia dr Anny Drabarz jej dorobek, idee i postawa pozostają inspiracją dla kolejnych środowisk naukowych, społecznych i instytucjonalnych.

Dziękując za przyznanie jej pośmiertnie odznaki honorowej „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka”, podkreślił, że była osobą, która nie tylko przełamywała bariery, ale również motywowała innych do działania na rzecz równości i poszanowania godności każdego człowieka.

Cała laudacja prof. Macieja Perkowskiego jest dostępna w serwisie Youtube.

O Laureatce

Anna Drabarz była doktorem nauk prawnych, Pełnomocniczką Dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu w Białymstoku ds. Osób z Niepełnosprawnościami. Specjalizowała się w prawie międzynarodowym, w szczególności w zakresie prawa europejskiego, praw człowieka oraz równości. Była ekspertką w dziedzinie wdrażania polityk dostępności i funduszy unijnych.

W 2017 roku współzakładała Podlaski Sejmik Osób z Niepełnosprawnościami, pełniąc funkcję jego prezeski. Od 2019 roku działała na rzecz reprezentacji osób z niepełnosprawnościami na poziomie krajowym, zasiadając w Zarządzie Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami, a od 2022 roku – w Zarządzie Europejskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami (European Disability Forum). W latach 2019-2023 pełniła funkcję Pełnomocniczki Zarządu Województwa Podlaskiego ds. Osób z Niepełnosprawnościami. Była również członkinią Panelu Doradczego OBWE/ODIHR ds. udziału osób z niepełnosprawnościami w życiu politycznym.

W 2024 roku otrzymała statuetkę Lodołamacza Specjalnego za podejmowane działania na rzecz zapewnienia równych szans osób z niepełnosprawnościami w miejscu pracy.

Jej działalność koncentrowała się na wdrażaniu Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Była jedną z czołowych postaci ruchu na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami, współtworząc m.in. projekt ustawy o wyrównywaniu szans osób z niepełnosprawnościami oraz przepisy dotyczące wspieranego podejmowania decyzji.

Była osobą niezwykle zaangażowaną w swoją działalność, inspirującą innych do aktywności i samodzielności. Ceniona za wiedzę, życzliwość i determinację w dążeniu do zmian na rzecz równości i dostępności.

O Odznace Honorowej RPO

Odznaka honorowa "Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka" została ustanowiona 2 listopada 2009 r. Jest zaszczytnym wyróżnieniem za szczególne osiągnięcia w dziedzinie ochrony praw człowieka, może zostać nadana obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatelom państw obcych, a także organizacjom i instytucjom.