Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przystąpił do postępowania Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 4/26) ze skargi konstytucyjnej obywatela o stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie w jakim nie przewidują możliwości zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego

RPO Marcin Wiącek wniósł o stwierdzenie, że art. 41 § 1 K.p.k. w zw. z art. 459 § 1 i § 2 k.p.k. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP - w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia w formie zażalenia postanowienia sądu wydanego w pierwszej instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego, złożonego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

Problem takiej niezaskarżalności wybrzmiewa we wnioskach o kasację kierowanych do RPO. Wskazuje się, że wskutek błędnych decyzji o oddaleniu wniosku strony dochodzi do przewlekłości postępowań, gdy uchybienie to zostanie stwierdzone dopiero w toku zwyczajnych lub nadzwyczajnych środków zaskarżenia.

Materia ta była też przedmiotem wystąpienia generalnego RPO z postulatem zmian legislacyjnych, by umożliwić wnoszenie zażalenia na postanowienie o niewyłączenie sędziego, niezależnie czy wydane w sądzie pierwszej czy drugiej instancji.

Rzecznik podkreśla, że kwestia szybkiego i sprawnego postępowania karnego, odpowiadającego standardom konstytucyjnym oraz prawnomiędzynarodowym, ma istotne znaczenie z perspektywy celów i gwarancji rzetelnego procesu sądowego. Jednakże to zasada sprawiedliwości proceduralnej wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jest gwarancją prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.  Analiza konstytucyjności kwestionowanych przepisów prowadzi zaś do wniosku, że obecny stan rodzi poważne wątpliwości konstytucyjne w zakresie wypełnienia zasady sprawiedliwości proceduralnej wynikającej z art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z jej art. 7.

(szczegółowa argumentacja - w załączonym piśmie procesowym RPO do TK). 

II.511.74.2026