Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek przedstawił Minister Zdrowia opinię do projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

Stanowi on istotny krok w kierunku zmiany przepisów. Jednocześnie jednak część proponowanych rozwiązań wymaga dalszych prac, poprzedzonych pogłębioną analizą funkcjonowania obowiązujących przepisów oraz szeroką debatą z udziałem przedstawicieli nauk medycznych i prawnych. Tylko w ten sposób możliwe będzie stworzenie regulacji zapewniających skuteczną ochronę zdrowia i życia pacjentów, przy jednoczesnym pełnym poszanowaniu ich konstytucyjnych praw i wolności.

Zarazem RPO pozytywnie ocenia, że w wielu obszarach projekt stanowi odpowiedź na postulaty RPO. Na pozytywną ocenę zasługują przede wszystkim propozycje zmiany części terminologii, doprecyzowania zasad stosowania przymusu bezpośredniego oraz uregulowania wybranych kwestii związanych z bezpieczeństwem pacjentów i personelu podmiotów leczniczych.

Projekt nie został jednak poprzedzony kompleksowym przeglądem funkcjonowania ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, zwłaszcza w zakresie przepisów regulujących postępowanie leczenia bez zgody. Taka analiza powinna stanowić punkt wyjścia dla projektowania zmian ustawowych – pozwoliłaby bowiem ocenić skuteczność obowiązujących rozwiązań, zidentyfikować problemy występujące w praktyce oraz ustalić, które wynikają z niedoskonałości przepisów, a które z trudności organizacyjnych lub systemowych.  Nabiera to szczególnego znaczenia w odniesieniu do projektowanych zmian dotyczących przymusowej hospitalizacji psychiatrycznej, które stanowią ingerencję w konstytucyjnie chronione prawa i wolności jednostki.

RPO zwraca uwagę na zmianę nomenklatury, polegającą na zastąpieniu terminu „choroba psychiczna” określeniem „zaburzenia psychotyczne”. Kierunek tej zmiany zasługuje na aprobatę. 

Odnosząc się do zmian dotyczących stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, należy stwierdzić, że kierunek projektowanych rozwiązań co do zasady zasługuje na pozytywną ocenę. Jednocześnie część proponowanych regulacji wymaga jednak dalszego dopracowania. Poważne zastrzeżenia budzi np. przepis przewidujący możliwość stosowania wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi, przebywającej w jednostce organizacyjnej pomocy społecznej, przymusu bezpośredniego w postaci unieruchomienia lub izolacji przez okres przekraczający osiem godzin.

Projekt nie rozstrzyga jednoznacznie charakteru prawnego kontroli osobistej wobec pacjentów hospitalizowanych za zgodą. Mowa tylko, że pacjent "może podlegać kontroli", nie określono jednak, czy ma obowiązek poddania się jej, czy wymaga to jego zgody.

(szczegóły w załączonym piśmie)

V.7016.60.2026