Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Ministrowi Sprawiedliwości uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy o dokumentach paszportowych (UD319)
• Zastępca RPO Stanisław Trociuk prosi o ich uwzględnienie w toku dalszych prac nad projektem. 

RPO z satysfakcją przyjmuje opracowanie projektu. Prawidłowo diagnozuje on potrzebę oddzielenia zatrzymania dokumentu paszportowego lub innego dokumentu, uprawniającego do przekroczenia granicy, unieważnienia takiego dokumentu lub zakazu jego wydania od zakazu opuszczania kraju. 

Projektodawca uznał za konieczne uzupełnienie katalogu środków zapobiegawczych także o zakaz opuszczania Unii Europejskiej. Według RPO należy rozważyć, czy takie wyodrębnienie jest zasadne. W wystąpieniu do MS z 9 marca 2025 r. RPO wskazywał na bezcelowość utrzymywania instytucji z art. 277 § 1 k.p.k. w obecnym kształcie - z uwagi na strefę Schengen. Swoboda przepływu osób, towarów i usług, gwarantowana w ramach strefy Schengen sprawiła, że wobec braku kontroli granicznych, celowość stosowania tego środka była wątpliwa. Praktyka z kolei wskazywała, że nierzadko tryb administracyjny unieważnienia lub zatrzymania dokumentu paszportowego stosowano już po opuszczeniu kraju, co podawało w wątpliwość celowość obecnych regulacji.

Problemem wymagającym dodatkowych rozważań pozostaje, czy ustanowienie zakazu opuszczania UE jest, w obliczu gwarantowanej swobody przemieszczania się nie tylko w samej UE, ale w strefie Schengen, zakazem trafnym. Rozwiązanie to budzi wątpliwości nie przez wzgląd na standardy konstytucyjne, lecz ze względu na jego celowość i wyzwania praktyczne. 

Nie rozważono, czy właściwszą metodą nie byłoby albo ustanowienie zakazu opuszczania strefy Schengen (do której należą także państwa, które nie są w UE, ale obejmuje je ruch ograniczonej kontroli), albo całkowite zrezygnowanie z jego wyodrębnienia. Aktualna propozycja prowadziłaby bowiem do sytuacji, w której liczna grupa osób pracujących w Norwegii (od 110 do 150 tys. osób), Islandii i w Lichtensteinie (łącznie ok. 30 tys. osób) nie mogłaby świadczyć pracy.

II.510.1559.2025