Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Rzecznik Praw Obywatelskich ma wątpliwości wobec nieokreślenia maksymalnej wysokości administracyjnej kary pieniężnej za niedokonanie w terminie rozliczenia wielkości emisji gazów cieplarnianych 
• Marcin Wiącek wystąpił w tej sprawie do minister klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski
• W odpowiedzi MKiŚ wyjaśnia, że zarówno termin, do którego należy dokonać rozliczenia wielkości emisji, jak i wysokość kary za niedopełnienie tego obowiązku, stanowi wdrożenie unijnych przepisów. Nie ma możliwości samodzielnej zmiany stawki kary za nierozliczenie w terminie wielkości emisji ani zawieszenia opłat
• Ewentualna zmiana zasad wymierzania kar za nierozliczenie wielkości emisji w terminie musiałaby zostać poprzedzona zmianami dyrektywy 2003/87/WE. Najbliższa rewizja dyrektywy zaplanowana jest w obecnym roku
• W MKiŚ trwają prace nad przygotowaniem propozycji konkretnych przepisów, których celem będzie złagodzenie obecnie obowiązujących zasad dotyczących wymierzania kar za nierozliczenie wielkości emisji

W marcu 2026 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. K 9/26) wszczął postępowanie z wniosku grupy posłów o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych w zakresie administracyjnej kary pieniężnej za niedokonanie w terminie rozliczenia wielkości emisji. 

Jakkolwiek po analizie wniosku Rzecznik nie znalazł dostatecznych podstaw do zgłoszenia udziału w tej sprawie, to opisane we wniosku przykłady stosowania ustawy doprowadziły do przekonania, że obecna konstrukcja kary wymaga co najmniej dyskusji.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy prowadzący instalację albo operator statku powietrznego, który nie dokonał rozliczenia wielkości emisji w   ustawowym terminie, podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości równej iloczynowi liczby uprawnień do emisji, która nie została umorzona, i jednostkowej stawki administracyjnej kary pieniężnej za rok okresu rozliczeniowego, za który powinno nastąpić rozliczenie. 

Stawkę jednostkową ustawa określa na równowartość 100 euro. Jest ona ustalana z uwzględnieniem średniego kursu euro w przeliczeniu na złote ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski na pierwszy dzień roboczy po 30 września w roku, w którym powstał obowiązek rozliczenia. Podlega ona corocznej waloryzacji o średnioroczny zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych ogółem w poprzednim roku dla Unii Europejskiej.

Wątpliwości RPO są związane z nieokreśleniem maksymalnego pułapu kary. W praktyce może ona wykraczać poza sankcję o charakterze finansowym a przeistaczać się w środek mogący powodować konieczność zaprzestania działalności, z którą jest związana. Przestaje wtedy ona pełnić funkcję korygującą zachowanie podmiotu poddanego przymusowi administracyjnemu.

Przykładem, który szczególnie wyraźnie obrazuje to zjawisko, są kary wobec jednej ze spółek, których wysokość istotnie przekroczyła przychody za lata, za które zostały nałożone.

RPO prosi Panią Minister o stanowisko odnośnie do konieczności nowelizacji art. 104 ustawy oraz o odniesienie się do kwestii proporcjonalności obecnego mechanizmu sankcji administracyjnej.

Odpowiedź minister Pauliny Hennig-Kloski

W odpowiedzi MKiŚ wskazuje, że uregulowanie rozliczenia wielkości emisji stanowi transpozycję prawa unijnego. Zarówno określony w ustawie ETS termin, do którego należy dokonać rozliczenia wielkości emisji, jak i wysokość kary za niedopełnienie tego obowiązku, stanowi wdrożenie unijnych przepisów. Nie ma możliwości samodzielnej zmiany stawki kary za nierozliczenie w terminie wielkości emisji ani zawieszenia opłat w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (EU ETS) w tym zakresie. Wszelkie obciążenia wynikające z uczestnictwa instalacji w systemie EU ETS wynikają wprost z przepisów europejskich, do których stosowania i implementacji Polska, jako państwo członkowskie UE, jest zobowiązana. Ewentualna zmiana zasad wymierzania kar za nierozliczenie wielkości emisji w terminie musiałaby zostać poprzedzona zmianami dyrektywy 2003/87/WE. Najbliższa rewizja dyrektywy zaplanowana jest w obecnym roku i wtedy będzie możliwe poruszenie kwestii dotyczącej zmiany wysokości kar za nierozliczenie wielkości emisji. 

W Ministerstwie Klimatu i Środowiska trwają prace nad przygotowaniem propozycji konkretnych przepisów, których celem będzie złagodzenie obecnie obowiązujących ww. zasad dotyczących wymierzania kar za nierozliczenie wielkości emisji w systemie EU ETS.

V.511.354.2026