Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 lutego 2026 r. (sygn. II GSK 1626/22) uwzględnił skargę kasacyjną wniesioną przez Krajową Radę Radców Prawnych i uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany po skardze Rzecznika Praw Obywatelskich. 

Chodzi o skargę na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z 3 października 2020 r. nr 950/X/2020 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia składek członkowskich. Sprawa dotyczyła charakteru prawnego uchwał organów samorządu radców prawnych w przedmiocie umorzenia składek członkowskich oraz dopuszczalności ich kontroli przez sądy administracyjne. 

NSA uznał, że obowiązek uiszczania składek członkowskich ma charakter cywilnoprawny i wynika ze stosunku członkostwa w samorządzie zawodowym, a nie z władztwa publicznego państwa. W rezultacie uchwały podejmowane w przedmiocie umorzenia składek stanowią akty o charakterze wewnętrznym, mieszczące się w sferze autonomii korporacyjnej samorządu, a zatem nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej właściwej dla aktów z zakresu administracji publicznej.

W odniesieniu do stanowiska RPO, zgodnie z którym wyłączenie kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej w sprawach umorzenia składek członkowskich miałoby prowadzić do naruszenia zasady równości, prawa do sądu oraz nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej członków samorządu zawodowego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał tę argumentację za nieprzekonującą. Wskazał, że opiera się ona na błędnym założeniu utożsamiającym stosunki korporacyjne samorządu zawodowego ze stosunkami administracyjnoprawnymi. 

W ocenie NSA stosunek prawny łączący w tym zakresie radcę prawnego z samorządem zawodowym ma charakter stosunku korporacyjnego, a nie administracyjnoprawnego. W konsekwencji, spory wynikające ze stosunków korporacyjnych samorządu zawodowego, jako stosunki cywilnoprawne, podlegają kognicji sądów powszechnych. Tym samym strona nie jest pozbawiona prawa do sądu. 

NSA podkreślił jednak, że odmienny charakter ma uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 3 października 2020 r. nr 950/X/2020 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Uchwała taka – jako rozstrzygnięcie procesowe dotyczące uprawnień proceduralnych strony – może podlegać kontroli sądu administracyjnego.

Jednocześnie jednak kontrola ta obejmuje wyłącznie ocenę prawidłowości odmówienia stronie prawa do złożenia odwołania, pozostawiając poza marginesem rozważań kwestie merytorycznej zasadności rozstrzygnięcia Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie w przedmiocie umorzenia składek członkowskich, które – jako takie – nie ingerują w sferę administracyjnopubliczną.

VII.510.133.2020