Przestępstwa z nienawiści pod lupą RPO. Pytania do Policji o ochronę ofiar i skuteczność działań
Do Rzecznika Praw Obywatelskich docierają sygnały o nasilającej się wrogości wobec mniejszości narodowych i etnicznych, cudzoziemców oraz innych grup narażonych na przestępstwa motywowane uprzedzeniami. RPO zwróciła się do Komendanta Głównego Policji o informacje dotyczące zgłaszania takich przestępstw, wsparcia dla pokrzywdzonych i skuteczności ścigania sprawców.
Problem narastających nastrojów ksenofobicznych i rasistowskich był w ostatnich miesiącach podnoszony przez przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych oraz organizacje społeczne. Dlatego rzecznik Sylwia Gregorczyk-Abram wystosowała w tej sprawie pismo do Komendanta Głównego Policji.
RPO wskazała, że wiele ofiar przestępstw motywowanych uprzedzeniami nie zgłasza ich organom ścigania. Powodem jest m.in. brak wiedzy o procedurach, obawa przed reakcją instytucji, niewiara w skuteczność działań lub strach przed sprawcą – tak wynika z badań przeprowadzonych przez Biuro Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) we współpracy z Biurem RPO (link do raportu pod tekstem).
Organizacje społeczne wskazują też na przypadki zniechęcania pokrzywdzonych do składania zawiadomień, problemy z rozpoznawaniem uprzedzeniowej motywacji czynu i trudności w ściganiu sprawców, szczególnie w internecie.
Potrzeba dalszych działań
Rzecznik zaznacza, że ofiary przestępstw z nienawiści powinny otrzymywać odpowiednie wsparcie już przy pierwszym kontakcie z organami ścigania. Istotne jest także skuteczne identyfikowanie motywacji sprawców i usuwanie barier utrudniających zgłaszanie takich przestępstw.
RPO pozytywnie ocenia prowadzone przez Policję szkolenia i rozwijany system specjalizacji funkcjonariuszy, ale wskazuje, że skala problemu może jednak wymagać dalszych działań.
RPO sprawdza, jak chronione są ofiary
RPO skierowała do Komendanta Głównego Policji prośbę o jedenaście informacji dotyczących m.in.:
- działań zapobiegających zniechęcaniu ofiar do zgłaszania przestępstw;
- usuwania barier napotykanych przez grupy szczególnie narażone na przestępstwa z nienawiści;
- uwzględniania potrzeb pokrzywdzonych;
- szkoleń funkcjonariuszy;
- ścigania przestępstw z nienawiści popełnianych w internecie;
- funkcjonowania systemu specjalizacji policjantów w tym obszarze.
Rzecznik poprosiła też o dane dotyczące przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym czynów o charakterze: rasistowskim, ksenofobicznym, antysemickim, antyukraińskim i wymierzonych w osoby LGBTQ+ oraz osoby z niepełnosprawnościami.
XI.518.29.2025
