Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Zastępczyni Dyrektora Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT) Katarzyna Kopystyńska wystąpiła 6 października 2026 r. w panelu dyskusyjnym Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) dotyczącym skutecznych sposobów zapobiegania torturom oraz innym formom okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.

Panel został zorganizowany przez OBWE w ramach odbywającej się w Warszawie od 5 do 15 października 2026 r. Konferencji Wymiaru Ludzkiego (Human Dimension Conference).

Celem panelu było zaprezentowanie założeń Mapy drogowej eliminacji tortur (Roadmap to Torture-Free OSCE Region) – dokumentu opracowanego z inicjatywy szwajcarskiej prezydencji OBWE w odpowiedzi na utrzymującą się rozbieżność między międzynarodowymi zobowiązaniami państw a ich praktyczną realizacją. Mimo że państwa uczestniczące w OBWE są objęte zobowiązaniami wynikającymi z prawa międzynarodowego, w tym dotyczącymi bezwzględnego zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przypadki takich naruszeń nadal występują w całym regionie OBWE. Mapa drogowa stanowi praktyczne narzędzie wspierające państwa we wdrażaniu istniejących standardów ochrony praw człowieka. Obejmuje 18 kluczowych obszarów, wskazujących działania niezbędne do skutecznego zapobiegania torturom. Pełny tekst dokumentu publikujemy poniżej.

Obrady panelu otworzyły Maria Telalian, Dyrektorka Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka OBWE (ODIHR) oraz Dagmar Schmidt, zastępczyni szefa szwajcarskiej dyplomacji ds. pokoju i praw człowieka Szwajcarskiego Federalnego Departamentu Spraw Zagranicznych (FDFA). Założenia Mapy drogowej przedstawiła Barbara Bernath, członkini SPT, była Sekretarz Generalna Stowarzyszenia na rzecz Zapobiegania Torturom (APT). W panelu, obok przedstawicielki KMPT, uczestniczyły również Susan Kerr, dyrektorka Departamentu Praw Człowieka ODIHR oraz Nicole Buerli, współkierująca zespołem regionalnym ds. Azji i Pacyfiku w Światowej Organizacji Przeciwko Torturom (OMCT).

Przedstawicielka KMPT omówiła wyzwania związane z wdrażaniem rekomendacji Mapy drogowej w Polsce. Zwróciła uwagę w szczególności na wieloletni apel KMPT dotyczący kryminalizacji tortur w polskim kodeksie karnym oraz na potrzebę zapewnienia dostępu do adwokata od początku zatrzymania, właściwego przeprowadzania badań lekarskich i dokumentowania obrażeń, zgodnie z Protokołem Stambulskim, poprawę sytuacji kobiet w detencji, stosowania znaków identyfikacyjnych przez funkcjonariuszy Policji i Służby Więziennej oraz upowszechniania Zasad Mendeza i szkoleń dla sędziów, prokuratorów oraz funkcjonariuszy służb mundurowych.

Konferencje Wymiaru Ludzkiego OBWE są organizowane cyklicznie. Ich obszar tematyczny obejmuje m.in. prawa człowieka w różnych kontekstach, w tym związanych z pozbawieniem wolności, praworządnością, pomocą humanitarną, obserwacją wyborów, równością oraz przeciwdziałaniem dyskryminacji. Sesje plenarne w dniu 6 października poświęcone były zapobieganiu torturom, abolicji kary śmierci oraz ochronie praw człowieka w kontekście terroryzmu i procesów radykalizacji. Słowo wstępne wygłosiła Elīna Šteinerte, członkini Podkomitetu ONZ ds. Prewencji Tortur (SPT), przypominając, że gwarancje chroniące przed torturami muszą być przestrzegane również w czasach konfliktów zbrojnych, nasilonych migracji, napięć społecznych i presji politycznej.

W trakcie konferencji Zastępczyni Dyrektora KMPT wysłuchała również panelu poświęconego roli Policji w zapobieganiu torturom i pozyskiwaniu wymuszonych zeznań, w kontekście zastosowania kary śmierci. Dyskusja koncentrowała się na gwarancjach procesowych, stosowaniu nowoczesnych metod przesłuchań, jak metoda P.E.A.C.E, wiarygodności materiału dowodowego oraz nieodwracalnych konsekwencjach pomyłek wymiaru sprawiedliwości.

Uczestnicy WHDC jednoznacznie wskazali, że standardy ochrony międzynarodowej praw człowieka są znane i konsekwentnie rozwijane, skupić należy się na implementacji obowiązujących zobowiązań i niezależnym monitoringu ich wdrażania.