Biuletyn Informacji Publicznej RPO

26 października 2026 roku odbyło się posiedzenie Komisji Praw Człowieka i Praworządności Senatu RP, podczas którego rozpatrzono sprawozdanie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich zawierające dane statystyczne dotyczące zgłoszeń zewnętrznych, przygotowane na podstawie sprawozdań organów publicznych za lata 2024 i 2025.

W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele BRPO: zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich Anna Błaszczak-Banasiak oraz Dyrektor Marcin Malecko i zastępca Dyrektora Jakub Królikowski z Zespołu do spraw Sygnalistów.

Sprawozdanie omówiła ZRPO Anna Błaszczak-Banasiak, wskazując na społeczne znaczenie ustawy o ochronie sygnalistów. Podkreśliła również, że jednym z najważniejszych wyzwań przed jakim stoi BRPO jest upowszechnienie wiedzy o regulacjach dotyczących sygnalistów oraz ośmielenie tych, którzy mogliby zechcieć z nich skorzystać. ZRPO zwróciła uwagę m.in. na to, że instytucje publiczne nie zostały wbrew obawom zalane nieprawdziwymi informacjami, a organy publiczne w pierwszym roku na podstawie zgłoszeń stwierdziły istotne szkody majątkowe.

Marcin Malecko wskazał, że pierwsza unijna ewaluacja dyrektywy w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii znajduje się na końcowym etapie. Zauważył również, że sprawozdania dla Komisji Europejskiej wymagają podania danych, które nie są aktualnie przekazywane Rzecznikowi przez organy publiczne, tj. tematyki zgłoszeń. Rola RPO jest postrzegana przez obywateli i przez organy publiczne w sposób wykraczający poza jego rzeczywiste ustawowe kompetencje jako organu centralnego do przyjmowania zgłoszeń. Do RPO wpływa wiele zapytań i próśb o konkretną pomoc w przypadku działań odwetowych, oraz wiele zapytań od organów publicznych, czy są właściwe do wdrażania procedur przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych.

Jakub Królikowski mówił m.in. o potrzebie doprecyzowania definicji organu publicznego oraz zgłoszenia. Brak jest jednolitości: niektóre organy traktują jako zgłoszenie wszystko,  co wpływa kanałem zgłoszeniowym, a inne do zgłoszeń kwalifikują jedynie te wpływy, które spełniają ustawowe wymagania.

Senator Adam Bodnar zadał pytanie dotyczące sposobu wykorzystania zasobów kadrowych Zespołu do spraw Sygnalistów w kontekście wpływu spraw i niedoborów kadrowych w innych obszarach działalności Rzecznika. ZRPO wyjaśniła, że obciążenie pracą jest na bieżąco monitorowane, a pracownicy Zespołu do spraw Sygnalistów wspierają również działalność innych zespołów merytorycznych. Są również zaangażowani w działania edukacyjne, na które Zespół do spraw Sygnalistów kładzie duży nacisk. Oprócz zgłoszeń sygnalistów Zespół obsługuje też coraz więcej spraw wnioskowych w trybie ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich.

Senator Adam Bodnar zapytał również, czy BRPO uważa, że już jest właściwy moment na korektę legislacyjną ustawy o ochronie sygnalistów oraz czy RPO poprzez wystąpienie generalne kierował takie uwagi do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Dyrektor Zespołu odpowiedział, że Rzecznik wystąpił już do MRPiPS w kwestii zagadnień dotyczących sprawozdawczości. Planowane jest kolejne wystąpienie dotyczące m.in. funkcjonowania systemu, działań odwetowych oraz katalogu przedmiotowego w ustawie o ochronie sygnalistów.

Senator Joanna Sekuła zadała pytanie dotyczące standardów i wytycznych dotyczących przygotowywania sprawozdań przez organy publiczne związku z nieścisłościami w przekazanych danych statystycznych. Dyrektor Zespołu w odpowiedzi wyjaśnił, że największym problemem z jakim mierzy się RPO w kontekście przyjmowania sprawozdań, jest brak jednolitego rozumienia przez organy publiczne tego, czym jest zgłoszenie w rozumieniu ustawy. Mimo działań informacyjnych Rzecznika wskazujących, że w sprawozdaniu powinny być wykazane wyłącznie sprawy dotyczące informacji uzyskanych w  kontekście związanym z pracą, część organów w sprawozdaniach wykazała wszystkie sprawy, które wpłynęły uruchomionymi kanałami. Jeżeli chodzi o świadomość obywateli, to można stwierdzić, że wzrosła: w pierwszym półroczu 2025 r. wpływało dużo zgłoszeń dotyczących prawa pracy; obecnie takie sprawy wpływają rzadziej. Do ZdS wpływa coraz więcej spraw generowanych przy użyciu systemów sztucznej inteligencji. Dla ZdS stanowi to znaczące utrudnienie w zrozumieniu, na czym polega dane zagadnienie prawne. Ponadto, Zespół nie ma pewności czy obywatele zdają sobie sprawę, jakie ryzyka dotyczące prywatności i szkód wizerunkowych dla instytucji, w której pracują, mogą powstawać w związku z wykorzystaniem systemów AI do składania zgłoszenia.