Biuletyn Informacji Publicznej RPO

• Wyrokiem nakazowym z 2022 r. Sąd Rejonowy skazał kierowcę za niestosowanie się do decyzji o cofnięciu uprawnień do prowadzenia aut z 2007 r. - okres cofnięcia tych uprawnień minął w 2011 r.
• Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację z wnioskiem o uchylenie wyroku nakazowego i uniewinnienie obywatela
• Prowadzenie auta po zakończeniu okresu cofnięcia uprawnień, ale bez ich odzyskania, nie jest bowiem niestosowaniem się do decyzji o ich cofnięciu, lecz jedynie prowadzeniem pojazdu bez uprawnień - za co obywatel został już ukarany
• AKTUALIZACJA 13.01.2026: Uznając kasację za oczywiście zasadną, 2 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy (sygn. akt V KK 438/25) uchylił zaskarżony wyrok, umorzył postępowanie w sprawie, a jego kosztami obciążył Skarb Państwa.

Wniosek RPO 

RPO jest zobowiązany wskazać, że skład rozpoznający kasację powinien być ukształtowany z uwzględnieniem wyroku TSUE z 4 września 2025 r., C-225/22, „R" S.A. przeciwko AW „T" sp. z o.o. W wyroku tym Trybunał, nawiązując do wyroku TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21, L.G. przeciwko Krajowej Radzie Sądownictwa, podkreślił, że obowiązkiem sądu krajowego jest zbadanie sposobu powołania sędziów SN rozstrzygających sprawę, zaś w razie stwierdzenia ich powołania w sposób analogiczny, jak w sprawie C-718/21, jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia pierwszeństwa prawa Unii, uznanie takiego orzeczenia za niebyłe.

Wyrok TSUE z 4 września 2025 r. odnosi się do orzeczeń składów SN, w których zasiadał sędzia powołany w 2018 r. na podstawie uchwały KRS, której wykonanie wstrzymano postanowieniem NSA, następnie uchylonym przez NSA. Z wyroku TSUE wynika, że jeśli w rozpoznaniu kasacji weźmie udział sędzia SN powołany w tych okolicznościach, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że wyrok SN zostanie uznany za niebyły przez inne sądy oraz organy państwa. Dlatego RPO wnosi o takie ukształtowanie składu w tej sprawie, by wykluczyć wystąpienie skutku, o jakim mowa w wyroku w sprawie C-225/22. 

Stan faktyczny

Wyrokiem nakazowym z 12 września 2022 r. Sąd Rejonowy uznał obywatela za winnego prowadzenia auta 23 lutego 2022 r., w sytuacji niestosowania się do decyzji Starostwa Powiatowego z 2007 r. o 4-letnim cofnięciu uprawnienia do prowadzenia pojazdów.

Na podstawie art. 180a Kodeksu karnego wymierzył mu 2 tys. zł grzywny, orzekł też zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na 2 lata. Wobec niezłożenia sprzeciwu orzeczenie uprawomocniło się.

Zarzut kasacji RPO 

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zaskarżył orzeczenie na korzyść skazanego. Wyrokowi zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 500 § 1 i 3 k.p.k. Polegało to na przyjęciu, że wina i okoliczności czynu z art. 180a k.k. nie budzą wątpliwości i w efekcie wydaniu wyroku nakazowego. 

Tymczasem zgromadzone dowody podważają tezę, jakoby skazany prowadził auto, nie stosując się do decyzji o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami. Powinno to było skutkować powzięciem przez sąd wątpliwości co do okoliczności czynu i winy oraz skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie dla ich wyjaśnienia.

Argumentacja RPO 

Sąd może procedować w trybie nakazowym jedynie wtedy, gdy okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości. Oznacza to, że nie ma ich zarówno co do sprawstwa czynu, jak i winy oskarżonego. Tryb ten zastrzeżono do najbardziej oczywistych przypadków, gdy materiał dowodowy jest tak jednoznaczny, że nie nasuwa żadnych istotnych wątpliwości co do winy i okoliczności czynu.

Tymczasem analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że nie ziściły się w niej przesłanki pozwalające na wyrok w tej formule. Na mocy decyzji Starosty Powiatowego z 6 lipca 2007 r. uprawnienia do prowadzenia pojazdów zostały cofnięte na 4 lata. Zgodnie z tą decyzją koniec tego okresu upływał 17 maja 2011 r. - po czym obywatel mógł się ubiegać o przywrócenie uprawnień.

W orzecznictwie SN utrwalone jest stanowisko, że prowadzenie auta po zakończeniu okresu wskazanego w decyzji o cofnięciu uprawnień, ale bez ich odzyskania, nie jest niestosowaniem się do decyzji o ich cofnięciu, lecz jedynie prowadzeniem pojazdu bez uprawnień. Takie zachowanie nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 180a k.k., a jedynie stanowi wykroczenie z art. 94 § 1 k.w. 

Warunkiem odpowiedzialności za przestępstwo z art. 180a k.k. jest istnienie w obiegu prawnym decyzji organu, pozbawiającej sprawcę uprawnień do kierowania pojazdami. Decyzja ta w dacie czynu musi być decyzją wykonalną.

Nie ulega zatem wątpliwości, że 23 lutego 2022 r. upłynął już okres cofnięcia uprawnień do kierowania. Tym samym zarzucany czyn mógł być rozpatrywany jedynie na płaszczyźnie wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. Niemniej jednak w tym zakresie sąd uznał już obywatela za winnego, przyjmując że wyczerpał on znamiona tego wykroczenia. Orzeczenie to - wydane już po wyroku zaskarżonym niniejszą kasacją - wobec niezłożenia apelacji uprawomocniło się.

Wobec faktu, że zarówno okoliczności czynu jak i wina obwinionego budzą wątpliwości, rozstrzygnięcie sądu z 2022 r. należy uznać za wadliwe. Ma charakter rażący i istotnie wpływa na treść orzeczenia, gdyż oskarżony nie wyczerpał znamion przestępstwa.

Najważniejsze motywy pisemne wyroku SN

Kasacja okazała się zasadna i to w stopniu oczywistym uzasadniającym jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Rację ma skarżący, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym i mającym istotny wpływ na jego treść naruszeniem przepisów prawa procesowego wskazanych w kasacji. Sprawa może być rozpoznawana w trybie nakazowym, jeśli na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości.

Tymczasem w tej sprawie z uzasadnienia znajdującej się w aktach sprawy decyzji Starosty Powiatowego (....) z dnia 6 lipca 2007 r. wynikało, że końcowa data cofnięcia uprawnień do prowadzenia pojazdów kategorii B, B+E - wynikająca z wykonania wyroku w sprawie (...) Sądu Rejonowego - to 17 maja 2011 r., a zatem prawie 11 lat przed datą zdarzenia, które w akcie oskarżenia zostało zakwalifikowane jako przestępstwo z art. 180a k.k., a którego istotą było niestosowanie się właśnie do wskazanej powyżej decyzji Starosty Powiatowego (...).

Trzeba przy tym przypomnieć, że chociaż w sentencji samej decyzji wskazano, iż cofnięcie uprawnień ma trwać do czasu wykazania się posiadaniem wymaganych kwalifikacji, to jasne jest, iż decyzja skutek prawny w zakresie cofnięcia uprawnień mogła wywołać tylko w zakresie, w jakim wykonywała orzeczenie o zakazie prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych kat. B,B+E, a więc tylko do 17 maja 2011 r. (...). Treść przepisu art. 180a k.k., jasno wskazuje, że warunkiem odpowiedzialności za czyn z art. 180 a k.k. jest nie samo prowadzenie pojazdu mechanicznego bez uprawnień, lecz kierowanie nim w okresie obowiązywania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami (...).

Nie ulega wątpliwości, że w dacie czynu zarzucanego i przypisanego oskarżonemu zaskarżonym wyrokiem, prowadzenie przez niego pojazdu mechanicznego nie mogło stanowić niestosowania się do przywołanej w opisie tego czynu decyzji administracyjnej a mogło być jedynie oceniane jako wykroczenie z art. 94 § 1 k.w., tj. prowadzenie pojazdu bez wymaganych uprawnień (...). Za wykroczenie to jednak już prawomocnie skazano oskarżonego w postępowaniu wykroczeniowym (...) Sądu Rejonowego wyrokiem z dnia 8 grudnia 2022 r., który uprawomocnił się w dniu 16 grudnia 2022 r.

W tej sytuacji konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w., skoro postępowanie co do tego samego czynu obwinionego już prawomocnie się zakończyło. Nie można więc zgodzić się z wnioskiem końcowym Rzecznika Praw Obywatelskich, aby w takiej sytuacji Sąd Najwyższy uniewinnił oskarżonego od popełnienia czynu z art. 180a k.k., albowiem przecież oskarżony takiego czynu nie mógł popełnić, co jest istotą obszernych wywodów kasacji Rzecznika. Skoro cały wywód w kasacji sprowadzał się do stwierdzenia, że czyn opisany w akcie oskarżenia w tej sprawie mógł stanowić tylko wykroczenie, to nie można żądać uniewinnienia od popełnienia przestępstwa. Wykazanie w kasacji, że postępowanie o to zdarzenie już zostało prawomocnie zakończone w postępowaniu wykroczeniowym, w sposób naturalny i oczywisty powinno prowadzić skarżącego do złożenia wniosku o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania wobec powagi rzeczy osądzonej na podstawie art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w.

II.510.838.2025