RPO do Senatu o potrzebie wprowadzenia wstępnej kontroli prywatnych aktów oskarżenia
Obecne przepisy pozwalają wszcząć postępowanie przeciwko wskazanej osobie nawet wtedy, gdy prywatny akt oskarżenia jest oczywiście bezzasadny. Dlatego Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Senatu z propozycją zmian, które mają ograniczyć ryzyko wykorzystywania takich postępowań jako narzędzia nacisku lub szykany.
RPO Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do przewodniczącego Komisji Ustawodawczej Senatu Krzysztofa Kwiatkowskiego z prośbą o rozważenie podjęcia prac nad senacką inicjatywą ustawodawczą dotyczącą wprowadzenia wstępnej kontroli prywatnych aktów oskarżenia. Celem proponowanych zmian jest zapewnienie ochrony osób niesłusznie wskazywanych w tego rodzaju sprawach.
Rzecznik wskazała, że obecne przepisy nie pozwalają sądowi na wcześniejsze odrzucenie prywatnych aktów oskarżenia, które są oczywiście bezzasadne lub niedopuszczalne. W praktyce oznacza to, że już samo wniesienie poprawnej formalnie skargi może uruchomić postępowanie przeciwko konkretnej osobie, nawet jeśli później okaże się ono bezpodstawne.
Jak podkreśla Rzecznik, sam fakt objęcia kogoś postępowaniem karnym może powodować poważne konsekwencje społeczne i zawodowe. Osoba taka musi angażować się w postępowanie, ponosi związane z nim obowiązki, a niekiedy także mierzyć się z negatywnymi skutkami dla swojej reputacji. Dzieje się tak również wtedy, gdy sprawa zostaje szybko umorzona.
Zdaniem RPO obecny model może być wykorzystywany jako forma nacisku, odwetu lub szykany w konfliktach osobistych, sąsiedzkich, zawodowych czy publicznych. Może też wywoływać tzw. efekt mrożący, zniechęcając obywateli do aktywności społecznej, zawodowej lub publiczznej z obawy przed samym uczestnictwem w postępowaniu karnym.
Dlatego w wystąpieniu do Senatu Rzecznik postuluje wprowadzenie rozwiązania, które umożliwiłoby sądowi wstępną ocenę prywatnego aktu oskarżenia jeszcze przed skierowaniem sprawy przeciwko konkretnej osobie. Pozwoliłoby to eliminować sprawy oczywiście bezzasadne na najwcześniejszym etapie, ograniczyć niepotrzebne koszty postępowań oraz lepiej chronić obywateli przed negatywnymi skutkami nieuzasadnionych oskarżeń.
II.501.1.2026
