Biuletyn Informacji Publicznej RPO

Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek, na kilka tygodni przed zakończeniem swojej pięcioletniej kadencji, był 3 lipca 2026 r. gościem programu TŁIT w porannym paśmie Wirtualnej Polski. Głównymi tematami rozmowy były: prezydenckie weto do ustawy o prawach ucznia, nieprawidłowości w Szpitalu Południowym, wygaszanie wsparcia dla uchodźców z Ukrainy oraz podsumowanie największych wyzwań w obszarze praw człowieka w Polsce. 

Weto Prezydenta RP do ustawy o prawach i obowiązkach ucznia 

Odnosząc się do decyzji Prezydenta RP o zawetowaniu ustawy o prawach i obowiązkach ucznia, Marcin Wiącek wskazał, że weto i argumenty głowy państwa mają charakter polityczny, dlatego nie będzie ich oceniał – zaznaczył jednocześnie, że z punktu widzenia prawniczego ustawa ta nie budziła wątpliwości konstytucyjnych. 

RPO podkreślił, że pozytywnym aspektem regulacji była próba skodyfikowania praw ucznia na poziomie ustawowym, co mogło ukrócić praktykę zbyt daleko idącej ingerencji statutów szkół w prywatność i wolności uczniów. Zaznaczył również, że ustawa miała szansę uporządkować sytuację prawną uczniów pełnoletnich, którzy nie podlegają już władzy rodzicielskiej. 

Nieprawidłowości w Szpitalu Południowym i stan ochrony zdrowia 

Rzecznik odniósł się do informacji o nieprawidłowościach w Szpitalu Południowym. Marcin Wiącek wyjaśnił, że do Biura nie wpłynęły w tej kwestii skargi obywateli, a sprawą zajmuje się prokuratura. Podkreślił, że nie ma dostępu do akt postępowania przygotowawczego, co ogranicza rolę Rzecznika na tym etapie. 

RPO zaznaczył, że funkcjonowanie służby zdrowia jest przedmiotem wielu skarg do Rzecznika. Dotyczą one np. drastycznie długich kolejek do specjalistów oraz odwoływania zabiegów.  

Sytuacja uchodźców z Ukrainy – wyzwania systemowe i ochrona praw człowieka 

Marcin Wiącek odniósł się do narastających problemów prawnych i socjalnych, z jakimi mierzą się obywatele Ukrainy przebywający w Polsce, w tym do danych, które wskazują na rosnącą liczbę przestępstw z nienawiści, które są skierowane przeciwko nim. 

RPO wyraził również głębokie zaniepokojenie nowymi regulacjami prawnymi, które mogą skutkować utratą dachu nad głową przez uchodźców z grup wrażliwych, przebywających w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. 

Państwo ma obowiązek wspierać każdego człowieka, niezależnie od tego, czy jest on obywatelem polskim, czy jest obywatelem innego kraju, który przebywa pod jurysdykcją danego państwa. Władzy publicznej nie wolno pozwolić na to, aby człowiek był narażony na utratę życia czy na ciężki uszczerbek na zdrowiu. A luki, które są w tej ustawie wygaszającej, do takich skutków prowadzą. I my to sygnalizujemy – zaznaczał Marcin Wiącek. 

Niezależność instytucji RPO i wybór następcy 

W kontekście wyboru nowego RPO Marcin Wiącek przypomniał powody, dla których nie kandyduje na drugą kadencję – podkreślił, że osoba sprawująca ten urząd powinna uniknąć poddawania się politycznej ocenie organów, które sama kontroluje. 

Podsumowanie kadencji: systemowe naruszenia praw 

Pytany o ocenę rządów pod kątem przestrzegania praw obywatelskich, Marcin Wiącek stwierdził, że dla Rzecznika nie ma znaczenia opcja polityczna sprawująca władzę, lecz konkretny problem człowieka i naruszenie przepisów prawa. 

Jako najważniejsze i wciąż aktualne problemy, z którymi będzie musiał zmierzyć się jego następca lub następczyni, Marcin Wiącek wskazał głęboki kryzys władzy sądowniczej, skutkujący brakiem zaufania obywateli do skutecznej ochrony ich praw przez sądy oraz kwestie praw uchodźców.