Biuletyn Informacji Publicznej RPO

W rozmowie na antenie Radia ZET Sylwia Gregorczyk-Abram odniosła się do najważniejszych bieżących wyzwań związanych z ochroną praw człowieka, funkcjonowaniem instytucji publicznych oraz sytuacją społeczną w Polsce.

Komentując tragiczne wydarzenia w Jarosławiu, podkreśliła, że odpowiedzialność za popełnione przestępstwo ponosi sprawca, a pojedyncze czyny nie powinny być podstawą do budowania uprzedzeń wobec całych grup społecznych czy narodowościowych. Zwróciła uwagę na potrzebę tonowania emocji oraz przeciwdziałania wzrostowi nastrojów antyukraińskich, które mogą pojawiać się po tego rodzaju dramatycznych wydarzeniach.

Znaczną część rozmowy poświęcono sytuacji wokół Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się do sporów wewnątrz Trybunału Konstytucyjnego oraz postępowań dyscyplinarnych wobec części sędziów, Sylwia Gregorczyk-Abram wskazała, że odmowa orzekania w składach budzących wątpliwości co do prawidłowości obsady może być postrzegana jako działanie służące ochronie standardów państwa prawa. Ostrzegła również przed wykorzystywaniem procedur dyscyplinarnych w sposób, który mógłby wywoływać tzw. efekt mrożący wobec niezależnych sędziów.

W wywiadzie poruszono także kwestie związane z poszanowaniem praw osób przebywających w instytucjach opiekuńczych. Rzecznik poinformowała, że po publikacji medialnej dotyczącej możliwych nieprawidłowości w jednym z domów pomocy społecznej na Lubelszczyźnie Biuro RPO niezwłocznie podjęło sprawę z urzędu i zwróciło się o wyjaśnienia. Zapowiedziała, że w zależności od ustaleń urząd podejmie dalsze działania przewidziane prawem.

RPO zwróciła również uwagę, że problem nieprawidłowego stosowania środków przymusu wobec osób z niepełnosprawnościami czy pacjentów placówek opiekuńczych ma charakter systemowy. Jak podkreśliła, Biuro RPO prowadzi w tym zakresie działania analityczne i współpracuje z instytucjami publicznymi nad rozwiązaniami, które lepiej zabezpieczą prawa osób szczególnie narażonych na wykluczenie.

Rzecznik przypomniała, że urząd RRPO pozostaje instytucją dostępną dla wszystkich potrzebujących pomocy, niezależnie od ich poglądów, funkcji publicznych czy sytuacji życiowej. Podkreśliła, że podstawowym zadaniem Rzecznika jest ochrona praw i wolności każdego człowieka znajdującego się pod jurysdykcją państwa polskiego. 

RPO zaznaczyła, że każda skarga wpływająca do Biura jest analizowana pod kątem legalności, konieczności i proporcjonalności zastosowanych środków. Odnosząc się do sprawy zatrzymania dyrektorki w Kancelarii Prezydenta wskazała, że zatrzymanie powinno być stosowane przede wszystkim wtedy, gdy inne środki okazują się niewystarczające lub gdy istnieje potrzeba zabezpieczenia materiału dowodowego.

Odnosząc się do sprawy dotyczącej odebrania dzieci rodzinie, Sylwia Gregorczyk-Abram podkreśliła, że przed formułowaniem ocen konieczne jest poznanie pełnego obrazu sytuacji. Jednocześnie zwróciła uwagę, że debata publiczna nie powinna prowadzić do osłabienia gotowości instytucji i obywateli do reagowania na sygnały przemocy wobec dzieci.

-  Ja bym bardzo nie chciała, żeby ta dyskusja prowadziła do takiej sytuacji, że osoby, które chcą zareagować na przemoc, będą się obawiały z uwagi na to, że będą obiektem bardzo daleko idącej krytyki – powiedziała.

Rzecznik odniosła się również do narastającego problemu agresji słownej w przestrzeni publicznej i internecie. Wskazała, że szczególnie kobiety sprawujące funkcje publiczne stają się obiektem obraźliwych komentarzy i personalnych ataków. Podkreśliła jednocześnie konieczność zachowania równowagi między ochroną dóbr osobistych a konstytucyjną wolnością słowa.

W rozmowie Sylwia Gregorczyk-Abram zaznaczyła, że do Biura RPO wpływają skargi obywateli dotyczące braku przejrzystości działania serwisów społecznościowych, blokowania treści czy ograniczonej możliwości odwołania się od decyzji platform. Wdrożenie przepisów wynikających z unijnego Aktu o Usługach Cyfrowych (DSA) stanowiłoby ważny krok w kierunku lepszej ochrony użytkowników internetu oraz zwiększenia odpowiedzialności platform cyfrowych.

Odnosząc się do kwestii bezpieczeństwa państwa wskazała, że Biuro RPO monitoruje przede wszystkim te aspekty przygotowań kryzysowych, które dotyczą poszanowania praw obywateli, w szczególności osób z niepełnosprawnościami. Przypomniała działania podejmowane na rzecz dostępności materiałów informacyjnych, procedur ewakuacyjnych oraz rozwiązań przewidzianych w ustawie o ochronie ludności.

W wywiadzie poruszono także temat sytuacji na granicy polsko-białoruskiej. Rzecznik podkreśliła, że urząd będzie nadal wskazywał na wątpliwości dotyczące zgodności niektórych rozwiązań z konstytucyjnymi i międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka.