Biuletyn Informacji Publicznej RPO

RPO Marcin Wiącek był 14 lipca 2026 r. gościem programu "Fakty po faktach" w TVN 24. Odniósł się do bieżących problemów prawnych i społecznych w Polsce – w tym do rosnącej liczby przestępstw z nienawiści i skuteczności ich ścigania oraz kryzysu dotyczącego statusu i składu Trybunału Konstytucyjnego.

Przeciwdziałanie przestępstwom z nienawiści

Rzecznik wyraził zaniepokojenie rosnącą statystyką przestępstw motywowanych nienawiścią, ze szczególnym uwzględnieniem czynów skierowanych przeciwko obywatelom Ukrainy. Marcin Wiącek wskazał na niepokojącą dysproporcję między liczbą zarejestrowanych spraw (ok. 2600 w ubiegłym roku) a liczbą aktów oskarżenia (zaledwie 350). Zdaniem Rzecznika obecny system prawa karnego jest wystarczający do ścigania takich czynów, jednak kluczowym problemem pozostaje brak nieuchronności kary, co może budować poczucie bezkarności sprawców. Za skandaliczne uznał on zachowania wymierzone w dzieci oraz osoby atakowane wyłącznie ze względu na ich pochodzenie narodowe.

- Po II wojnie światowej społeczeństwa demokratyczne umówiły się na to, że nie będą oceniać, różnicować ludzi z punktu widzenia tego typu kryteriów, jak pochodzenie etniczne czy pochodzenie narodowe. To, co się dzieje, przypomina najgorsze czasy, o jakich już społeczność międzynarodowa miała nadzieję, że zapomni – podkreślał Marcin Wiącek.

Podstawy wydania Europejskiego Nakazu Aresztowania

W odniesieniu do pytania dotyczącego procedur międzynarodowego ścigania podejrzanych, RPO przypomniał, że przepisy Kodeksu postępowania karnego jasno określają warunki wydania ENA. Sąd może zdecydować o takim kroku jedynie w sytuacji, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że osoba ścigana przebywa na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Kryzys legitymizacji Trybunału Konstytucyjnego

Rzecznik odniósł się do pogłębiającego się kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego. Przypomniał zastrzeżenia dotyczące jego niezawisłości i bezstronności, które zostały potwierdzone wyrokami Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zwrócił uwagę na obecność w składzie tzw. sędziów dublerów oraz sytuację osób wybranych do Trybunału zgodnie z Konstytucją, którym nie stworzono warunków do orzekania. Marcin Wiącek wskazał na możliwość rozwiązania sporów o status sędziów na drodze procedur sądowych, uznając to za właściwą ścieżkę w państwie demokratycznym.